«МОНЦАМЭ» үндэсний мэдээллийн агентлаг

НүүрСоёл урлаг

Д.НАЦАГДОРЖИЙН НЭРЭМЖИТ ШАГНАЛ ГАРДУУЛАВ

Их зохиолч Д.Нацагдоржийн мэндэлсэн өдөр энэ сарын 16-нд тохиож, түүний нэрэмжит шагналтнууд тодорлоо. Хоёр жилд нэг удаа олгодог энэхүү шагналыг нэг удаад гурав хүртэлх хүнд олгодог журамтай ч энэ жил их зохиолчийн мэндэлсний 105 жилийн ой тохиож буй тул 11 хүнийг шагнаж, шагналын хур буулгажээ. Шагналд нийт 40 орчим уран бүтээлчид утга зохиолын бүтээлүүдээрээ өрсөлдсөнөөс эрдэмтэн зохиолч Л.Дашням “Цөллөг”, “Зуны цас”, “Бор дэвтэр”, “Есүхэй баатар”, хэл шинжлэлийн ухааны доктор Б.Магсаржав “XX зууны жараад оны монгол шүлгийн туурвил зүйн зарим онцлог”, Х.Сүглэгмаа “Очирбатын Дашбалбар” судалгаа шинжилгээний бүтээлээрээ, орчуулагч О.Чинбаяр Г.Маркесийн “Хурандаад хэн ч бичихгүй”, О.Уайльдын “Дориан Грейн хөрөг”, Ж.Жойсын “Үлисс” орчуулгын бүтээлээрээ хүртлээ. Харин хүүхдийн зохиолын төрөлд Д.Батжаргал “Хүүхэд багачуудын хөгжөөнт ном”, шог хошин зохиолын төрөлд До.Цэнджав “Хүлээх өрөөний эзэгтэй” хошин роман, яруу найргийн төрөлд Х.Чилаажав “Хуучин ертөнцийн шинэ зам”, Б.Галсансүх “Бурханд өгөх зөвлөгөө” пост панк шүлгээрээ, Б.Ичинхорлоо “Чинад хязгаарт хүрэхүй”, П.Нямлхагва “Алтан хагсуурга” яруу найргийн номоороо их зохиолчийн нэрэмжит шагнал хүртэв. Шагналыг БСШУЯ-ны дэд сайд Ч.Куланда, Соёл урлагийн хорооны дарга, Ардын уран зохиолч Б.Лхагвасүрэн нар гардуулан өглөө.

Ч.Содномдорж

«Улаанбаатар таймс» 2011-11-21 195676

Д.Нацагдоржийн нэрэмжит шагналтнууд тодров
«Улаанбаатар таймс» 2011-11-21 16:04:04 , Мэдээний дугаар: #1195676

Монголын орчин цагийн утга зохиолыг үндэслэгч их зохиолч Д.Нацагдоржийн мэндэлсэн өдөрт зориулж, түүний нэрэмжит шагналтнуудыг тодрууллаа. Хоёр жилд нэг удаа олгодог энэхүү шагналыг нэг удаад гурав хүртэлх хүнд олгодог журамтай ч энэ жил их зохиолчийн мэндэлсний 105 жилийн ой тохиож буй тул 11 хүнийг шагнажээ.
Шагналд нийт 40 орчим уран бүтээлчид утга зохиолын бүтээлүүдээрээ өрсөлдсөнөөс эрдэмтэн зохиолч Л.Дашням "Цөллөг", "Зуны цас", "Бор дэвтэр", "Есүхэй баатар", хэл шинжлэлийн ухааны доктор Б.Магсаржав "XX зууны жараад оны монгол шүлгийн туурвил зүйн зарим онцлог", Х.Сүглэгмаа "Очирбатын Дашбалбар" судалгаа шинжилгээний бүтээлээрээ, орчуулагч О.Чинбаяр Г.Маркесийн "Хурандаад хэн ч бичихгүй", О.Уайльдын "Дориан Грейн хөрөг", Ж.Жойсын "Үлисс" орчуулгын бүтээлээрээ хүртсэн юм.
Харин хүүхдийн зохиолын төрөлд Д.Батжаргал ''Хүүхэд багачуудын хөгжөөнт ном", шог хошин зохиолын төрөлд Ш.Цэнджав "Хүлээх өрөөний эзэгтэй" хошин роман, яруу найргийн төрөлд Х.Чилаажав "Хуучин ертөнцийн шинэ зам", Б.Галсансүх "Бурханд өгөх зөвлөгөө" пост панк шүлгээрээ, Б.Ичинхорлоо "Чинад хязгаарт хүрэхүй", П.Нямлхагва ''Алтан хагсуурга" яруу найргийн номоороо тус тус их зохиолчийн нэрэмжит шагналыг хүртсэн юм.

Улаанбаатар таймс 2011,05,24 Мягмар. 100 (10443)

Х.СҮГЛЭГМАА «НҮҮДЭЛ» ШИЛДЭГ ЯРУУ НАЙРГИЙН ТҮҮВРЭЭ ХЭВЛҮҮЛЛЭЭ

«Орхиж боломгүй хорин нас», «Буйд газрын шүлгүүд», 2010 онд «Цаг хугацааны дэргэд» яруу найргийн, «Монголын уран зохиол дахь үг зохиолын төрөл зүйл», «Халхын хуульч хэмээх цэцэн Сандаг», «Очирбатын Дашбалбар» судалгааны номууд, Хятадын монголч эрдэмтэн Ван Мандугаагийн «Монголын орчин үеийн уран зохиолын судлал шүүмжлэлийн хураангуй», Хятадын монголч эрдэмтэн Ч.Хишигтогтохын «Монголын эртний утга зохиолын шинэ судлал» хөрвүүлгийн номуудыг тус тус хэвлүүлж уншигч олны танил болсон яруу найрагч Хургаагийн Сүглэгмаа өнөөдөр «Нүүдэл» хэмээх 20 хэвлэлийн хуудас түүвэр зохиолоо уншигчдын гар дээр хүргэлээ. Яруу найрагчийн шинэ номын редактораар Монгол улсын Ардын уран зохиолч, Төрийн шагналт яруу найрагч Дөнгөтийн Цоодол, номын зураачаар МУ-ын соёлын гавьяат зүтгэлтэн Ж.Саруулбуян, С.Төгс-Оюун нар ажиллажээ.
Х.Сүглэгмаа 1992 оны “Найргийн даага” яруу найргийн наадам, 1993 оны “Алтан бийр” яруу найргийн наадам, “Оюухай яруу найргийн наадам”, “Болор цом” яруу найргийн наадмуудаас шагнал хүртэж, 2003 оны “Мөнгөн цом” яруу найргийн наадмын тэргүүн шагнал, 2004 онд МҮЧЗХ-ны оны шагнал, 2006 онд дэлхийн яруу найргийн “Алтан дигваранз” наадмын тэргүүн шагнал, 2009 онд оны шилдэг уран бүтээл шалгаруулах “Алтан-Өд-2009” наадмын тэргүүн шагнал тус тус хүртэж байсан манай шилдэг яруу найрагчдын нэг юм.

Х.Алтаа

Үйл явдал

«ЦАГ ХУГАЦААНЫ ДЭРГЭД» ХЭВЛЭГДЭН ГАРЛАА

“Чимээгүй нам гүмхэн суух” өөрийнх нь имидж болсон Мөнгөн цомын эзэн, МҮЧЗХ-ны шагналт яруу найрагч Хэлбичгийн ухааны доктор дэд профессор Х.Сүглэгмаагийн яруу найргийн шинэ ном «Цаг хугацааны дэргэд» хоёр оны зааг дээр хэвлэгдэн гарлаа. Өөрийн уран бүтээл, эрдэм судлалын ажлаараа ямагт олны анхаарлын төвд байж ирсэн энэ яруу найрагч бүсгүйг хэзээний ажилсаг шаргуу, хэн хүний өмнө туйлын даруу бас өөрийнхөөрөө эрхэмсэг нэгэн гэдгийг үеийн нөхөд нь бахархан ярьдаг. Саяхан л «0чирбатын Дашбалбар» номоо гаргаж хэдийний хоёр талд хуваагдаад байсан зохиолчдын байгууллагынхан хороо холбоогүй нэгэн дор цуглаж “Балбарыгаа нэг ярьж авлаа” гэлцэж хүн бүрийн амнаас урмын магтаалын үг сонссон ч тэрүүхэндээ даруухан инээмсэглээд, элдвийг асууж шавах сэтгүүлчдэд мөн л өөрийнхөөрөө даруухан яриа өгч инээмсэглэн зогсоог нь хараад аргагүй л “эрдэмт хүн даруу гэдэг дээ энэ шавилхан бүсгүйгээс яаж ийм номын хүний ухаан гарна вэ” гэж сэтгүүлч би ч бас бахархан зогссон юм. Өнөөдөр тэр дахиад л шинэ номоо миний таны алган дээр тавьж байна. “Цаг хугацааны дэргэд” гэнэ. Бас л нэгэн сонин ертөнцийг бидэнд илгээсэн дээ тэр. Монгол уламжлалт, эгэл төрмөл, ухаарал бясалгалын, гэгээн хайрын шинэ шүлгүүдээр бүтсэн энэ номонд яруу найрагчийн сүүлийн жилүүдэд Болор цом, Мөнгөн цом наадмуудад уншиж байсан “Илдэн уулын цуурай”, “Догшин хутагтын нутаг”, “Өндрийн саран гийгүүлэх хөхөмдөг үдшийн бодол”, “Гурван сайханы энгэрт нар мандахыг үзээрэй” шүлгүүд нь ч багтсан байна. Номын ерөнхий редактор МУ-ын соёлын гавьяат зүтгэлтэн яруу найрагч Чойсүрэнгийн Дагвадорж шавийнхаа шинэ номын тухайд “Яруу найрагч тэр тусмаа, жинхэнэ яруу найрагч гэдэг элдэв эрээн мяраан чимэггүй, тийн атлаа уншсан сонссоны дотоод сэтгэлийн торгон утсыг хөнддөг гэж бодном. Х.Сүглэгмаа өөрөө энэ нийгэм цаг үеийн алив нэгэн зүйлсээс ер хол, нэр төр өнгө мөнгө хөөцөлдөх цаг үеийн нөлөөнөөс ямагт ангид сууж ирсэн. Тэр нь өөрт нь, шүлэг зохиолд нь туйлын амар амгалан гэгээн хамгийн гол нь өөрийнх нь мөн чанар болсон тэр эгэл жирийн чанаруудыг бий болгодог ч байж мэднэ. “Цаг хугацааны дэргэд” гэдгийн учир нь ямагт ангид байх тэр чанарыг цогцлоосон ажээ” гэж тэмдэглэсэн нь номын учрыг улам тодорхой болгож өгч байна. Юутай ч уншигч олон уран зохиолын хүрээнийхэн бид “Цаг хугацааны дэргэд” иржээ.

Д.Оюунчимэг
“Соронз сэтгүүл” 2011

Thursday, 04 November 2010 Улаанбаатар Таймс

Яруу найрагч Сүглэгмаа алдарт Дэмчигийн хийддээ мөргөхөөр явжээ

Thursday, 04 November 2010

Монголын яруу найргийн хөгжлийн төлөө энэ биеэ зориулж яваа цөөхөн эмэгтэйн нэг нь яруу найрагч Х.Сүглэгмаа. Жил бүрийн “Болор цом” наадамд оролцож үзэгч түмэндээ уянгалаг сайхан найргаа сонордуулж яваа тэрбээр саяхан нутгийн зүг хөлгийн жолоо залжээ. Найрагт дуртай хүмүүс бол түүнийг говийн ноён

хутагт Данзанравжаагийн нутгийн найрагч гэдгийг мэдэх байх. Мөн Улаанбаатарын их сургуулийн багш гэдгийг нь ч андахгүй биз. Хэл бичгийн ухааны докторын зэрэг хамгаалж хөдөлмөрч сурган хүмүүжүүлэгч гэдгээ багш оюутнуудаа нотлоод авсан тэрбээр жил бүр нутагтаа очиж алдарт Дэмчигийн хийддээ мөргөдөг заншилтай. Монголчуудын хайр хүндлэлийг хүлээж цагтаа Монгол Улсын төрийг хүртэл түшилцэж явсан нэрт найрагч Очирбатын Дашбалбарын шавь энэ бүсгүй Дэмчигийн хийддээ мөргөж бүтэн жилийн энерги авахын сацуу амьд бурхан ижийтэйгээ уулзахаар явж буй нь энэ аж.

****************************************************************

Миниий хүү

Хүү минь муу авч гэнээ
Сургууль дээр намайг дуудаж байна
Хүн амьтны өмнө ижийхээ нүүрийг чи гээд
Сургаар аав нь тэндээс өндөлзөж байна

Ботго хариулж өссөн хүүг минь
Бодлого буруу бодлоо гэнэ
Ингэ хөөсөлж гүйдэг хүүг минь
Ийкс игрек ялгахгүй байна гэнэ

Өвөөдөө тоогдож хүн болсон юм хойно
Өрөөлийн хүүхдээс өөр байна гэнэ
Эмээдээ зүүгдэж эрхэлсэн юм хойно
Энгийн хүүхэдтэй ижилгүй байна гэнэ

Алаг мэлхий өрж нааддаг хүү минь
Арав тавын дунд будиллаа гэнэ
Аавынхаа алган дээр бөмбөрч өссөн юм, аргагүй
Айлын хүүхэдтэй адилгүй байна гэнэ

Тэнгэрийн од газрын өвс нүдэлж сурсан үрийг минь
Тэгшитгэл бодож чадахгүй байна гэнэ
Тэшээ тэшээ толгодоо зүүдэлж сэрдэг юм, аргагүй
Тэр сургуулийн хүүхдүүдтэй тэнцүүгүй байна гэнэ

Муу авах яах вэ миний хүү, сургууль дээр ижий нь дуудагдаа л биз
Муу явбал харин ижий нь, орчлонд дуудагдах газаргүй болно шүү
Морин дэл дээр дэрвэж өссөн үр минь
Монголоо алдаж л болдоггүй юм шүү

2009 он

ЦЭЦЭГ

Хурц улаан дэлбээ надад үгүй
Худлаа ялдам инээж чаддаггүй
Дандаа чиний дэргэд ургасан
Даруухан, өнгө алаггүй цэцэг билээ би

Үүлэн чөлөөгөөр нар гэрэлтэхийг хүлээн
Үүрэглэж суухад минь чи шоолж инээдэг
Үдшээр бүхний нойрон дунд
Үзэсгэлэнт зүүдээ нисгэхэд минь
Үүдээ түгжээд чи гэртээ харьдаг

Цонхон дээр чинь амьдраад
Цорын ганцхан чамайг л хүлээдэг
Өдөржин хамт байсан хэрнээ
Өөрийг чинь хүлээхдээ л би ургаж эхэлдэг

Тэнгисийн ёроол дахь
Чулууны гунигийг мэднэ би
Тэнд хүйтэн,
Тэгээд бас хэнийг ч хүлээдэггүй юм.

2010-04-20

ОГТОРГУЙН ЦАГААН ГАРДИ ЭЛИН ХАЛИН ОДЛОО

Монгол улсын Шинжлэх ухааны гавъяат ажилтан, Ардын уран зохиолч, академич Ц. Дамдинсүрэнгийн нэрэмжит шагналтан, ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн Төвд судлалын эрхлэгч, Улаанбаатарын Их Сургуулийн зөвлөх багш, хэл бичгийн шинжлэх ухааны доктор, профессор Лхамсүрэнгийн Хүрэлбаатар 2010 оны 4 дүгээр сарын 19-ний өдөр хүнд өвчний улмаас таалал төгссөнд гүн эмгэнэл илэрхийлж байна.
Лхамсүрэнгийн Хүрэлбаатар нь 1945 онд Хөвсгөл аймгийн Арбулаг суманд төрсөн. Яс угсаа хотгойд. 1953-1963 онд дунд сургуульд суран, 1963-1968 онд МУИС-ийн монгол хэл уран зохиолын ангид орон суралцаж дүүргээд 1968-1970 онд Хөвсгөл аймгийн дунд сургуульд багшлан ажил хөдөлмөрийнхөө гарааг эхэлж, улмаар 1970-1974 онд Хөвсгөл аймгийн “Эрх чөлөө” сонин газар утга зохиолын ажилтан, 1974 оноос ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнд төвдөч мэргэжилтэн, эрдэм шинжилгээний дэд, ахлах, тэргүүлэх ажилтан, секторын эрхлэгчээр тус тус ажиллаж байлаа.
Л. Хүрэлбаатар монгол, төвд, санскрит, орос, англи зэрэг судалгаа шинжилгээний хэлээр эрдэм судлалын ажлаа хийдэг манай нэртэй монголч эрдэмтний нэг байлаа. 1983 онд “Монгол сургаалын яруу найргийн уламжлал, сурвалж” сэдвээр хэл бичгийн ухааны дэд эрдэмтэн, 1993 онд “Дорно дахины уран сайхны сэтгэлгээний сонгодог уламжлал, монгол яруу найргийн онол” сэдвээр хэл бичгийн шинжлэх ухааны докторын зэргийг хамгаалсан.
Л. Хүрэлбаатар нь “Энэтхэг, Төвд, Монголын сургаалын яруу найргийн хэлхээ холбоо” /1987/, “Сонгодог уламжлал, монгол яруу найраг” /1989/, “Монгол зохиолчдын төвдөөр бичсэн уран зохиолын дээжис - Алтан хүрдэн” /1992/, “Зуун билгийн баяжмал шинэ судрын чуулган – Сайн үгсийн сан” /1995/, “Монгол орчуулгын товчоон” /1995/, “Огторгуйн цагаан гарди” /1996/, “Бакүла ринбүчи Түвдэнчогнор” /1999/, “Эсэруагийн эгшиг дуун” /1999/, “Анхдугаар Богд” /2001/, “Судар шастирын билиг” /2002/, “Дуун утгын яруу зохист” /2005/, “Аварга могойн зулайн чандмань” /2007/, “Огторгуйн цагаан гарди - II” /2008/, “Цэндийн Дамдинсүрэн. Дурсгалын түүвэр” /2008/, “Дорно Цаст” /2009/ зэрэг утга зохиол судлалын бүтээл, уран зохиолын дээжис цоморлигуудыг эмхтгэн гаргасан билээ.
Мөн монголын утга зохиол судлалаар эрдэм шинжилгээний болон сурталчилгааны 200 гаруй өгүүллийг бичсэн нь Монгол, Орос, Хятад, Энэтхэг улсад, монгол, орос, англи, хятад хэлээр нийтлэгдсэний дээр Олон улсын монголч эрдэмтний III, IV, V, VI, VII, VIII, IX их хурал зэрэг олон улсын эрдэм шинжилгээний болон сурталчилгааны 40 гаруй илтгэлийг тавьж хэлэлцүүлжээ. Л. Хүрэлбаатар тухайн мэргэжлээрээ МУИС, МУБИС, Улаанбаатарын Их Сургууль зэрэг бусад их дээд сургуулиудад 30 гаруй жил лекц уншиж, оюутны диплом, ангийн ажил удирдаж, дотоод гадаадын аспирант горилогч хорь орчим хүний дэд доктор, докторын зэрэг хамгаалахад эрдэм шинжилгээний ажлын удирдагч, шүүмжлэгчээр ажиллаж байв.
Л. Хүрэлбааатар “Энэтхэг, Төвд, Монголын сургаалын яруу найргийн хэлхээ холбоо” /1987/ ганц сэдэвт зохиолдоо монголын уран зохиолын харилцаа холбооны асуудлыг, тэр дундаа шашны сурвал ноёрхсон дундад зууны Монгол оронд иргэний зохиолын хувь заяа ямар байсныг иргэний, шашны агуулгатай олон зохиолын дотроос ялгаруулан шүүж, монгол төрх төлөвтэй болсон зохиолыг орчуулгын олон зуун туршлагаас нь ялган салгаж тодорхойлсон юм. Ийм ч учраас академич Ц. Дамдинсүрэн “Цахар гэвшийн хийсэн “Субашид” бол чухамдаа орчуулга биш, “Субашид”-ыг дуурайлган монгол зохиол болсон өвөрмөц байдлыг олон баримтаар гарган нотолсон нь гагцхүү Л. Хүрэлбаатарын гавъяа болно” гэж тэмдэглэсэн юм.
Л. Хүрэлбаатар “Сонгодог уламжлал, монгол яруу найраг” /1989/ ганц сэдэвт зохиолдоо монгол яруу найргийн түүхэн хөгжлийн асуудлыг уламжлал шинэчлэлийн үүднээс нь харьцуулан шинжлээд, монгол махбоды нь хөрш зэргэлдээ орны уран зохиолын харилцан нөлөөлсөн баримтан дээр нөхцөлдүүлэн авч үзэж, нээж гаргасан бол “Дорно дахины уран сайхны сэтгэлгээний сонгодог уламжлал, монгол яруу найргийн онол” /1993/ диссертацидаа Энэтхэгийн Дандийн “Зохист аялгууны толь” хэмээх онолтой Монголын зохист аялгууч Жамъянгаравын төвд хэлээр бичсэн яруу найргийн онолын бүтээлийгхарьцуулан судлаад, түүний тайлбар биш, тусгай бие даасан онолын бүтээл болохыг нотолсон юм. Л. Хүрэлбаатар монголын утга зохиол судлалаар иж цогц нэгэн асуудлын хүрээнд хийсэн хоёр гол ажлын нэг дэх нь Л. Хүрэлбаатарын эрдэм шинжилгээний удиртгал, тайлбар хийж, эрхлэн хэвлүүлэн гаргасан “Монголын уран зохиолын дээжис” 108 ботийн тэргүүн боть “Сайн үгсийн сан” /1995/ хэмээх “Зуун билиг”-ийн баяжмал шинэ судрын чуулган, хоёр дахь бүтээл нь өмнөх дээж бичгийн дотор орсон нэр бүхий арван зохиогчийн бүтээлийг задлан шинжилж бичсэн “Огторгуйн цагаан гарди”, “Огторгуйн цагаан гарди - II” хэмээх утга зохиол судлалын бүтээл болно.
Л. Хүрэлбаатарын “Сайн үгсийн сан” хэмээх монголын эртний уран зохиолын эл дээж бичиг нь академич Ц. Дамдинсүрэнгийн 1960-аад онд хийсэн “Монголын уран зохиолын дээж зуун билиг”-ийг залгамжилж, 1990-ээд онд гарч ирсэн, баяжмал шинэ судрын чуулган болно. Энэхүү судрын чуулган нь монголын эртний уран зохиолыг зөвхөн монгол хэлээр бичсэн нэр бүхий хэдэн зохиолчийн цөөн хэдэн дурсгалаар хязгаарлагдаж ирсэн тэрхүү хүрээ хявцаанаас нь задлан гаргаж “хэлний хувьд зөвхөн уугуул монгол хэлний утга зохиолоос гадна, монголчуудын хятад хэлээр бичсэн, төвд хэлээр бичсэн бүхэл хоёр бүлгийн утга зохиолын дээжийг уламжлалт болон шинээр хийсэн монгол орчуулгаар нь анх удаа нэмэн оруулж, зохиогчийн хувьд зөвхөн Чойжи-Одсэр, Инжиннаши, Равжаа, Ишданзанванжил, Сандаг, Гэлэгбалсан, Гамал, Хишигбат, Лувсандондов нарын арав гаруйхан зохиолчийг нэрлэж ирсэн хэвшмэл уламжлалаас нь салгаж, хятад, төвд хэлээр бичдэг 50 гаруй монгол зохиогчийг шинээр тодруулан оруулж, зохиол бүтээлийн хувьд “Нууц товчоо”, “Гэсэр”, “Жангар” зэрэг цөөвтөр монгол зохиол, ихэвчлэн Энэтхэг, Төвд, Хятадын иргэний болон шашны уран зохиолын орчуулгаар монголын эртний уран зохиолын түүхийг босгож ирсэн хэвшлийг эвдэж, 60 орчим монгол зохиолчийн бичсэн 200 гаруй бүтээлийн дээжийг сонгон оруулж, зохиолын төрөл зүйлийн хувьд өчиг тангараг, санагалзал, харуулсал, гэрээс зарлиг, тахил төгсгөл, ерөөл магтаал, сургаал, дууллын шүлэг, үг, бичиг, үлгэр домог, цадиг, түүх, намтар, эрих товчоон, тууж, шастирын уламжлалт олон төрөл зүйлээр баяжуулж, “тамын жуулчлалын”, “жаргалтай алс хязгаарын”, “захиа бичгийн”, “зам явахын” сэдэв агуулгатай олон зохиол бүтээлүүдийг илрүүлэн цуглуулж, нээн шинжилж, орчуулан буулгаж, нэмэлт тайлбар, хавсралт лавламжийг хийж гаргасан, энэ бүх нээлтийн шинж чанартай олон шинэлэг зүйлийг агуулснаараа энэхүү “Сайн үгсийн сан” хэмээх эртний утга зохиолын судлалд чухал хувь нэмэр оруулж, судалгааны шинэ зам мөрийг заан гаргасан юм.”
Хоёрдахь бүтээл “Огторгуйн цагаан гарди” хэмээх шинжлэх ухаан-уран сайхан нийтлэлийн зохиолд сүүлийн гурван зууныг дамнан гарч ирсэн, Монголын их их номын мэргэд: Өндөр гэгээн Занабазар, Зая бандид Лувсанпринлэй, Хамбо номун хан Агванхайдав, Ханчин хамбо Жамъянгарав, Эрдэнэ мэргэн бандид Ишсамбуу, Ноён хутагт Данзанравжаа, Цанид ловон Шагдар, Жалханз хутагт Дамдинбазар болон тэдний төвд хэлээр зохиосон ном бүтээлийг олж цуглуулаад, орчуулан буулгаад, утга зохиолын задлан шинжилгээг хийжээ. Энэхүү монголын бичгийн арван мэргэдийн тухайд төвд, монгол сурвалжийг хийсэн судалгаандаа Өндөр гэгээний өнгөрсөн түүхийн үнэлгээг няцаахад бүрэн хангалттай төвд сурвалжийн олон баримтыг шинээр гаргаж, Ноён хутагт зохиол бүтээлийг улааны шашных нь эш үзэлт, буддын шашных нь урлаг гоо зүйн оньс түлхүүрээр эш хийн, эдүгээчилсэн, хэвшсэн олон тайлбар ухагдахууныг нь огт өөрөөр задлан шинжилсэн юм. Ханчин хамбын төвд хэлээр бичсэн утга зохиолын онолыг Энэтхэгийн “Зохист аялгууны толь”-ийн орчуулга биш, түүний ямар нэг төвд тайлбар ч биш, харин монгол сэтгэгчийн, өөрийн утга зохиолын туршлага дээр шинээр боловсруулсан, монгол яруу найргийн бие даасан онол гэдгийг хөдлөшгүй баримтаар нотолж, Цанид Ловонтой төвд хэлээр бичсэн 4500 гаруй шад шүлэгтэй сургаалын яруу найргийг шинээр нээж олоод, Энэтхэгийн “Рашааны дусал”, Төвдийн “Субашид”-аас хэмжээний хувьд онцгой сонин зохиол болохыг олон гэрч баримтаар өгүүлсэн байдаг.
Л. Хүрэлбаатарын хийсэн эл бүх судалгаа нь монголын аман болон бичгийн зохиолын харилцаа холбоо, иргэний ба шашны зохиолын харьцаа, уламжлал ба шинэчлэлийн холбоо залгаан дээр монголын уран зохиолыг салангид тусгаар байдалд нь бус, соёлын болон хөрш зэргэлдээ орны, бүс нутгийн улс үндэстний уран зохиолтой нь холбон судлаж, улмаар монгол уран зохиолыг дорно дахины, бүр цаашилбал дэлхийн утга зохиолын нийт урсгалд оруулан судлах их ажлын эхлэлийг тавьсан энгүй их эрдэмтэн мэргэн Монголын шинжлэх ухааны “Огторгуйн цагаан гарди” явсныг монголын олон нийт андахгүй мэдэх билээ. Их эрдэмтэн, бид бүгдийн багш, монгол утга соёлын нэрт судлаач Л. Хүрэлбаатар Таны гэгээн дүр тань бидний зүрх сэтгэлд үүрд орших болно.

УЛААНБААТАРЫН ИХ СУРГУУЛИЙН ХАМТ ОЛОН

эмэгтэй яруу найрагчдын СD Англид

Эмэгтэй яруу найрагчдын СD гарлаа

Монголын эмэгтэй яруу найрагчдын СD Англид хэвлэгдлээ. Эмэгтэй яруу найрагчид өөрийн дуу хоолойгоор шүлгээ уншин, мөн англи орчуулгыг нь тэндэхийн яруу найрагч бүсгүй Руть О Коллаген уншин СD гаргасан нь сонирхолтой сайхан бүтээл болжээ. Уг яруу найрагийн цомогт Ш.Дулмаагийн “Чингисийн тамга”, “Газар шороондоо би хайртай”, Х.Сүглэгмаагийн “Нүүдэл”, “Мөн чанар”, Г.Мөнхцэцэгийн “Ижийдээ”, “Битгий урваарай миний хүү”, Ц.Оюундарийн “Тавилан”, “Мөрөөдөл” шүлгүүд орсон бол английн яруу найргч Рут О Коллагений өөрийнх нь “Тэмдэглэл”, “Үдшийн дуу” гэж шүлгийг мөн монгол, англи хэлээр оруулсан байна.

Thursday, 04 November 2010 Улаанбаатар Таймс

Яруу найрагч Х.Сүглэгмаа алдарт Дэмчигийн хийддээ мөргөхөөр явжээ

Монголын яруу найргийн хөгжлийн төлөө энэ биеэ зориулж яваа цөөхөн эмэгтэйн нэг нь яруу найрагч Х.Сүглэгмаа. Жил бүрийн “Болор цом” наадамд оролцож үзэгч түмэндээ уянгалаг сайхан найргаа сонордуулж яваа тэрбээр саяхан нутгийн зүг хөлгийн жолоо залжээ. Найрагт дуртай хүмүүс бол түүнийг говийн ноён

хутагт Данзанравжаагийн нутгийн найрагч гэдгийг мэдэх байх. Мөн Улаанбаатарын их сургуулийн багш гэдгийг нь ч андахгүй биз. Хэл бичгийн ухааны докторын зэрэг хамгаалж хөдөлмөрч сурган хүмүүжүүлэгч гэдгээ багш оюутнуудаа нотлоод авсан тэрбээр жил бүр нутагтаа очиж алдарт Дэмчигийн хийддээ мөргөдөг заншилтай. Монголчуудын хайр хүндлэлийг хүлээж цагтаа Монгол Улсын төрийг хүртэл түшилцэж явсан нэрт найрагч Очирбатын Дашбалбарын шавь энэ бүсгүй Дэмчигийн хийддээ мөргөж бүтэн жилийн энерги авахын сацуу амьд бурхан ижийтэйгээ уулзахаар явж буй нь энэ аж.
******************************************************

“Болор цом-2009” наадамд миний уншсан шүлгүүд

ЧУЛУУН ГЭР

Энгэр газрыг тэгшлэн засч
Эрдэнийн чулуугаар голомтоо тулна
Эрххэн хэдэн дүүгээ дагуулаад
Эвий эвий тоглож өнжинө

Хатан нарны бүслүүр дагуулж
Хаан гэрийнхээ ханыг дугуйлна
Үелээ үелээ толгодоо зүсэлж

Үүдэн хоймроо тэгшхэн голлуулна
Үйл үйлийн шаглааг бодож
Үе завсаргүй цувуулж өрнө
Үүрд амгалангийн бэлгийг бодож
Үүд хаалгаа нээлттэй барина

Зузаан нимгэн хоёр чулуугаар
Зуух тогоогоо эхэлж тулна
Хормойлсон чулуунаасаа тэгшийг нь харж
Хоймрын авдраа дараа нь тавина

Ижил ижилхэн хоёр чулуугаар
Ижий аавынхаа орыг зална
Идээ цагаа арвиныг ерөөж
Илүүхэн өндрөөр нь эрэгнэгээ тулна

Будаа чихэр өнгөөр алаглуулж
Бурхан тахилаа ёсоор өрнө
Бузгай айлын нүнжиг зааж
Буусан гийчинд идээ тавина

Уул уулынхаа чулуунаас түүсэн юм
Улаан голдууг нь үхэр сүрэг гэнэ
Цаад наад голоосоо авсан юм
Цагаан голдууг нь хонин сүрэг гэнэ

Оргил оргилынхоо өндрөөс нь түүсэн юм
Овоо товирууг нь адуун сүрэг гэнэ
Ойр хол говиосоо цуглуулсан юм
Олон тоотойг нь тэмээн сүрэг гэнэ

Зүг зүгийн толгодоос ирсэн юм
Зүс алагийг нь ямаан сүрэг гэнэ
Зүг бүртээ малаа бэлчээнэ
Зүс ижилсүүлж сүргээ багшруулна

Хотгор гүдгэрээ дагуулж
Хороо бууц бүгдийг нь засна
Хормой хормой чулуунаас бүтсэн
Хот айл ингэж босно

Хаан тэнгэрт мөрлүүлж боссон
Тоонотой билээ энэ айл
Хатан дэлхийд шийрлүүлж тулсан
Тотготой билээ энэ айл
Дөрвөн зүг найман зовхист
Ханаа дугуйлсан их Монголын
Дөрөөн чимээтэй уяан дээр нь
Дэлхий ирж амс хийдэг

2009-07-25

ГУЙЛГАЧИН ХҮҮГИЙН ДЭРГЭД УНШИХ ШҮЛЭГ

Алагхан хоёр нүдээрээ гар дагуулж
Арван төгрөг өгөөч гэх юм
Алган дээр чинь гаргаад тавих
Аравт тавт нь алгаа дүү минь
Аялгуут сайхан дууны чинь хариуд
Амьдрал сайхаан гэх итгэлээ өгье

Улаан нүүртэй болгоныг царайчилж
Ундны мөнгө өгөөч гэх юм
Уралдаад уралдаад чам руу сарвайх
Урд хойд нь алгаа дүү минь
Уянгатай сайхан дууны чинь хариуд
Уулын орой харах ухаанаа чамд өгье

Гутамшиг, эр зориг бүгдийг нь бид хулгайд алдсан
Гутрах юу байх вэ миний дүү
Гудамж талбай энэ олны дунд
Гуйх нүүртэй нь харин чи л үлдэж
Бусдын сайн сайхан бүхнийг
Булаагаад хэдийнэ сурчихсан наадуул чинь
Булингарт энэ олны урсгалд
Буян гуйдаг нь чи л үлдэж

Ойворгон дэвэргэн тонуулчдын дунд
Овоо доо миний дүү, чи гуйхын сэтгэлтэй үлдэж
Орчлонд чамаас баян хүнийг
Одоо харин би олохгүй нь байна шүү

Болжморын даль шиг хөөрхөн алган дээр чинь
Борог зүрэгхэн эх орон минь багтдаг юм
Боодолтой чихэр бор таван төгрөг аль нь ч хэрэггүй ээ
Болно доо гэх сэтгэлээ үлдээе, буян хураг ээ
2009-12-03

Алтан-Өд 2009

«Очирбатын Дашбалбар» номоороо

"Алтан -Өд"-ийн эзэн боллоо

«Алтан-өд» утга зохиолын оны шилдэг бүтээл шалгаруулах наадмын ёслолын ажиллагаа 2010 оны 01 сарын 09 нд болж, утга зохиолын нийт 10 төрлөөр шилдгүүдээ зарлалаа. Утга зохиол судлал шүүмжийн төрөлд Д.Өлзийбаярын “Ч.Билэгсайхан”, Д.Оюунбадрахын “Монголын хүүхдийн уран зохиол -2” Х.Сүглэгмаагийн “Очирбатын Дашбалбар”, П.Батхуягийн “Стандарт бус шалтгаан”, Н.Энхтөрийн “Монголын зохиолчдын эвлэлийн ардчилал буюу утга зохиолын судлал шүүмжлэл” “Нийгмийн гэгээрэл ба утга зохиолын шинжлэл” зэрэг номууд шилдэг 5 бүтээлд үлдэж өрсөлдсөнөөс, яруу найрагч Хэлбичгийн ухааны доктор (Ph.D), дэд профессор Х.Сүглэгмаа «Очирбатын Дашбалбар» номоороо тэргүүн байр эзэлж «Алтан-Өд»-ийн эзэн боллоо. 9 дэх жилдээ зохион байгуулагдаж байгаа энэ наадмын Утга зохиол судлал шүүмжийн төрөлд анх удаа эмэгтэй судлагч ийнхүү өөрийн бүтээлээрээ шалгарч, хөтлөгчийн өгүүлснээр утга зохиолын хамгийн хүнд гэгдэх энэхүү төрлийн тэргүүн шагналыг МУ-ын Хөдөлмөрийн баатар гавьяат тамирчин Х.Цагаанбаатар гардуулж өгсөн юм. Мөн энэ наадмын оны шилдгүүдээс Хүүхдийн уран зохиолын төрлөөр О.Сундуй, жүжиг киноны бүтээлээр Б.Батрэгзэдмаа нар тус бүр хоёр дахь удаагаа "Алтан-Өд"-ийн эзнээр тодорч байгаа юм байна.

Г.Алтан

"Өдрийн сонин" Даваа, 1-р сар 11 , 2010

“Алтан-Өд”-ийн эзэд тодорлоо

                     Монголын зохиолчдын эвлэлээс зохион байгуулдаг оны шилдэг бүтээл шалгаруулах "Алтан-Өд"-2009 наадам зохиолчдын эвлэлийн 81 жилийн ойн өдөр буюу энэ сарын есөнд болж өнгөрлөө. "Алтан-Өд"-2009 наадмын үеэр МЗЭ-ийн болон Гомбын Сэр-Одын нэрэмжит шагналтнуудад шагналыг нь гардуулсан юм. Зохиолчдын эвлэлийн шагналаар жүжгийн зохиолч У.Шигүүрэг, Б.Галаарид, "Болор цом"-ын эзэн яруу найрагч Ш.Лхамноржмаа нар шаг­нагдсан бол залуу яруу найрагчийн шилдэг бүтээлд олгодог Гомбын Сэр-Одын нэрэмжит шагналыг "Өдрийн сонин"-ы Урлаг, спорт, чөлөөт цагийн мэдээллийн албаны дарга, яруу найрагч Норовын Гантулга хүртсэн.

Тэрээр "Дотоод орон зайн урсгал" яруу найргийн номоороо энэхүү нэр хүндтэй шагналын эзэн болсон юм.  

Сонирхуулахад, МЗЭ-ийн нэрэмжит шагналыг 1964 онд анх бий болгож Бэгзийн Явуухулан нарын гурван хүний бүтээлд олгосон байдаг. Харин Гомбын Сэр-Одын нэрэмжит шагналыг 1991 оноос анх залуу яруу найрагчийн шилдэг бүтээлд олгох болжээ. Ж.Болд-Эрдэнэ, Ц.Хулан, Ц.Бавуудорж, Л.Хасар, Л.Ганзул, Л.Моломжамц, Б.Золбаяр нарын зохиолчид шилдэг бүтээлээрээ хүртсэн байдаг. Ингээд уншигч олондоо "Алтан-Өд"-2009 наадмын шилдгийн шилд­гээр тодорсон бүтээлүүдийг зохиолчийн хамт толилуулж байна.

1. Хүүхдийн зохиол 

             Оюунбадамын Сундуй-"Хүүхэлдэйн чинээ ээж" 

2. Шүүмж судлал

            Хургаагийн Сүглэгмаа-"Очирбатын Дашбалбар"

3. Хүүрнэл зохиолын томоохон хэмжээний бүтээл

            Дамдины Жамьян-"Чорос"

4. Хүүрнэл зохиолын богино хэмжээний бүтээл 

           Халтарын Болд-Эрдэнэ "Би, бид хоёр"

5. Яруу найргийн томоохон хэмжээний бүтээл

         Намсрайжавын Батжаргал-"Зүр хонгор аялгуу"

6. Яруу найргийн богино хэмжээний бүтээл

         Цэвлээгийн Отгонжаргал-"Муруй дүрс"

7. Орчуулга

         Ононгийн Чинбаяр-"Үлисс"

8. Жүжиг, киноны зохиол

         Баяртогтохын Батрэгзэдмаа-"Тэнгэрийн ивээл"

9. Дууны шүлэг

        Дарамын Баяр-"Хайрын орчлон"10.Шүүмж судлал

10. Шог хошин болон зөгнөлт зохиол

Шагдайн Цэнд-Аюуш-"Дэлхийгээс урвагч"

“Болор цом-2010”-ын эхний шатны шалгаруулалтын дүн гарлаа

  Энэ сарын 8-нд “Аса” циркт болох “Болор цом” наадмын эхний шатны шалгаруулалтын дүн өнөөдөр гарлаа.
Тус наадамд хот хөдөөгийн нийлсэн 120 гаруй яруу найрагч өрсөлдөж

соёлын гавъяат зүтгэлтэн Ш.Гүрбазар,
З.Дорж,

О.Цэнд-Аюуш,

Х.Сүглэгмаа,

М.Билэгсайхан,

М.Билэгсайхан,

Т.Зөнбилэг,

Б.Мягмаржав,

О.Нандинцэцэг,

Д.Одгэрэл,

Дү.Отгонбаяр,

Д.Оюундэлгэр,

Б.Сарантуяа,

Ц.Эрдэнэбаатар,

Д.Энхболдбаатар нарын 30 яруу найрагч сүүлийн шатанд шалгарсан байна.
 Түүнчлэн “Болор цом”-ыг зохион байгуулагчид шагналын санг нэмсэн байна. Мөн өнгөрсөн жилүүдийн “Болор цом”-ын эзэд өөрсдийн яруу найргаасаа дээжлэн өргөх гэнэ.

“Зууны мэдээ” 2010.01.04

“АЛТАН-ӨД 2009” НААДМЫН ЭХНИЙ ШАЛГАРУУЛАЛТАД ҮЛДСЭН БҮТЭЭЛҮҮД

Утга зохиолын оны шилдэг бүтээл шалгаруулах “Алтан-Өд” наадамд 130 гаруй бүтээл ирүүлснээс эхний шатны шалгаруулалтын дүн гарчээ. Эдгээр бүтээлүүдийг МЗЭ-ийн яруу найраг, хүүхдийн зохиол, хүүрнэл зохиол, шүүмж судлал, орчуулга, шог хошин зохиол, жүжиг киноны төвүүд шүүн хэлэлцээд эцсийн шалгаруулалтад үлдээжээ. “Алтан-Өд” наадам нэгдүгээр сарын 9-нд болох бөгөөд МЗЭ-ийн 81 жилийн ойтой хамтатган тэмдэглэх юм байна.

1) Хүүхдийн зохиол

Бат.Лхагвасүрэн “Цагийн золиос буюу Ариуханцэцэгт тохиолдсон явдал”
Д.Сүрэнжав “Зүггүй дамшиг”
Д.Давааням “Бурантагтай уул”
Д.Батжаргал “Хүүхэд багачуудын хөгжөөнтэй ном”
О.Сундуй “Хүүхэлдэйн чинээ ээж”

2) Хүүрнэл зохиолын томоохон хэмжээний бүтээл
Д.Жамъян “Чорос”
С.Пүрэв “Хүн сүүдэр”
Шаг.Цэнд-Аюуш “Дэлхийгээс урвагч”
С.Лочин “Нүглийн далайд зугаацахаар одсон ч”
Бат.Лхагвасүрэн “Сэлүүн орчлонгийн сиймхийд”

3) Хүүрнэл зохиолын богино хэмжээний бүтээл
Ц.Мухар “Илжиг унасан Ãаваа”
Г.Болормаа “Сэрүүн зүүдний амраг”
Б.Баярсайхан “Өлөгчин”
Х.Болор-Эрдэнэ “Би, Бид хоёр”
Д.Батбаяр “Чамд аз жаргал хүсье”

4) Яруу найргийн томоохон хэмжээний бүтээл
Ш.Дулмаа “Бүтээлийн боть /1-3/
Т.Галсан “Амь сүнс хэмээх авсаархан Хосмолжин”
Н.Батжаргал “Зүр хонгор аялгуу”

5) Яруу найргийн богино хэмжээний бүтээл
Ц.Отгонжаргал “Муруй дүрс”
П.Нямлхагва “Алтан хагсуурга”
Л.Дашням “Зуны цас”
Л.Батцэнгэл “Өр зүрхний хавар”
Д.Мөнхтөр “Хамаг залуу нас”
Б.Хүрэлтогоо “Үл осолдохын хязгаар луу....”
П.Майнбаяр “Бясалгагч мөчир”
М.Уянсүх “Эргэлдэн унах навчис мэт сая жилийн хураангуй...”

6) Орчуулга
А.Баасандорж “Согтуу хөлөг онгоц”
О.Жаргалсайхан “Гэнжийн туульс /Япон/
Ж.Нэргүй “С.Есенин”
О.Чинбаяр “Үлисс”
Д.Ганболд “Энэ ингэж явсаар”

7) Жүжиг киноны зохиол
Б.Галаарид “Шар тэнгисиéн тарчлаан”
Б.Батрэгзэдмаа “Тэнгэрийн ивээл” кино

8) Шүүмж судлал
Д.Өлзийбаяр “Ч.Билэгсайхан”
Д.Оюунбадрах “Монголын хүүхдийн уран зохиол -2”
П.Батхуяг “Стандарт бус шалтгаан”
Х.Сүглэгмаа “Очирбатын Дашбалбар”
Н.Энхтөр “Монголын зохиолчдын эвлэлийн ардчилал буюу утга зохиолын судлал шүүмжлэл”
“Нийгмийн гэгээрэл ба утга зохиолын шинжлэл”

9) Дууны шүлэг
Д.Ган-Очир “Хайрлах хүсэл”
Ц.Эрдэнэбаатар “Дэлхийн зулай” “Би-Монгол” ”Халуухан байна уу” “Шүтээн үр”
А.Лхагваа “Нүүдэлчдийн нутаг” “Ижийтэй хорвоо”
Д.Баяр “Хайрын орчлон” “Ханийн заяа” “Чамайгаа л дуулъя даа” Алтан Хөхий уул”
Х.Болор-Эрдэнэ “Ээждээ би хайртай” “Охин минь битгий уйл”

10) Шог Хошин болон зөгнөлт зохиол
Д.Мянганзам “Алаг инээмсэглэл ба Баарайн паян”
Н.Даваадаш “Нүгэл судлалын лекц”
Ж.Пүрэв “Гэрэл сүүдэртэй хорвоо”
М.Гүрсэд “Чулуун хүн”
Ши.Цэнд-Аюуш “Охь үгс”

Эмэгтэй яруу найрагчдын СD гарлаа

Монголын эмэгтэй яруу найрагчдын СD англид хэвлэгдлээ. Эмэгтэй яруу найрагчид өөрийн дуу хоолойгоор шүлгээ уншин, мөн англи орчуулгыг нь тэндэхийн яруу найрагч бүсгүй Руть О Коллаген уншин СD гаргасан нь сонирхолтой сайхан бүтээл болжээ. Уг яруу найрагийн цомогт Ш.Дулмаагийн “Чингисийн тамга”, “Газар шороондоо би хайртай”, Х.Сүглэгмаагийн “Нүүдэл”, “Мөн чанар”, Г.Мөнхцэцэгийн “Ижийдээ”, “Битгий урваарай миний хүү”, Ц.Оюундарийн “Тавилан”, “Мөрөөдөл” шүлгүүд орсон бол английн яруу найргч Рут О Коллагений өөрийнх нь “Тэмдэглэл”, “Үдшийн дуу” гэж шүлгийг мөн монгол, англи хэлээр оруулсан байна.

Шинэ номын нээлт

Бидний мэддэггүй О. Дашбалбар

Эртний уран зохиол судлаач доктор, дэд профессор, яруу найрагч Х.Сүглэгмаа ХХ зууны Монголын нэрт зохиолч, яруу найрагч, улс төр нийгмийн гарамгай зүтгэлтэн, цогтой эх оронч, үндэсний шилдэг сэхээтэн, соён гэгээрүүлэгч О.Дашбалбар багшийнхаа тухай нэгэн гайхалтай ном гаргажээ.Энэхүү номонд бидний мэддэггүй олон зүйл багтсан төдийгүй олон хүний эргэлзээг тайлсан нэн сонирхолтой ном болсон хэмээн энэ чиглэлийн мэргэжлийнхэн ч хэлж байна. Зохиогч, суут багштайгаа холбоотой бүхий л зүйлийг хүүхэд наснаас нь эхлээд таалал төгсөх хүртэл, нас барсан тухайд дахь Засгийн газраас томилогдсон эмнэлгийн комиссын магадлагааг хүртэл энд баримтаар нь тавьж, мөн зохиолчийн өөрийн зүгээс болон тухайн үед хэн бүхний сэтгэлд байсан эргэлзээ тээнэгэлзлэлийг ч нуулгүй өгүүлсэн байна. Хуучин АИХ-ын чуулганы холбогдолтой, УИХ-ын чуулган дээр хэлж байсан үг, тэдгээрт холбогдох архивын олон баримт материал, хүмүүсийн аман яриа дурсамж мөн үе тэнгийнхэн болоод найз нөхөд гэргий, аавдаа бичиж байсан захидал, өдрийн тэмдэглэл, жирийн уншигчийн захидал гээд энэ номын судалгааны эх хэрэглэгдэхүүн үнэхээр баялаг. Мөн номонд ганцхан О.Дашбалбарын хувийн амьдралын түүхийг өгүүлээд зогсоогүй тухайн үеийн нийгмийн олон асуудлыг хөндөж үнэхээр Х.Сүглэгмаа бол монголын эртний уран зохиолоор мэргэжсэн, хуучин уран зохиолын баримтыг түшсэн, эх бичиг сурвалж судлалын нямбай судалгаа хийж, урьд нь олон сайхан ном хэвлүүлсэн хүний хувьд судалгааны нарийн арга техник, зохиолуудыг онол сэтгэлгээний хувьд үнэлсэн үнэлгээ, тэдгээрийн уялдаа холбоог гаргасан нотолсон зэрэг нь орчин үед дэлхий нийтийн утга зохиол судлалын нэг гол асуудал болоод байгаа зохиогчийн лаборатори судалгааны түвшинд хийгдсэн сайхан ном болж гэдгийг номын нээлтэнд ирсэн олон эрдэмтэд, зохиолчид өгүүлж байлаа. Монгол улсын төрийн шагналт, ардын уран çîõèиолч Ø.Сүрэнжав, төрийн шагналт яруу найрагч Д.Цоодол, П.Бадарч, З.Дорж, яруу найрагч Г.Мэнд-Ооёо, Ж.Саруулбуян, Ц.Хулан гээд монголын үе үеийн яруу найрагчид энэ номын тухайд нөхрийн өмнөөс хэрхэн баярлаж байгаагаа нууж эс чадан сэтгэл хөдлөн өгүүлж байгааг бид харсан. “Очирбатын Дашбалбар” номыг сонирхсон хүмүүс Монголоор зогссонгүй. Гадаадад суугаа монголчууд, мөн харь орны монголыг сонирхдог нэрт орчуулагч, яруу найрагчид хэдэн орноос ном явуулах хүсэлт тавьж, мөн “Монголыг зөвхөн О.Дашбалбараар мэддэг” гэсэн зурвас ч хүртэл ирсэн байгаа нь бидний хайртай яруу найрагч монголын сод, эх оронч хөвгүүнд монголын төдийгүй яруу найрагт шимтэн бишрэгч олон орны хүмүүс хичнээн их хайртай байсныг бид “Интерном” номын их дэлгүүрт болсон номын хуриман дээрээс анзаарч өөрийн эрхгүй сэтгэл хөдөлж байлаа. Үнэхээр монголчууд олон сод хөвгүүдтэй. Тэдний нэг нь О.Дашбалбар. Харин түүнийг хүн бүхэн таньж мэддэг юм шиг санагдах боловч, бид энэ хүний тухай ямар их зүйл мэдэхгүй байгаагаа энэ номыг уншаад өөрийн эрхгүй мэдрэх болно.



сурвалжилсан: З.Мэндсайхан