МӨНГӨН ЦОМ-2011

Х.Сүглэгмаа

АУГАА ИХ ШАНАГАН ХОРХОЙНУУД МИНЬ

Аугаа их шанаган хорхойнууд минь
Алдрын оргилд та нарыгаа нэг дуулъя
Асарлагч тэнгэр наран сарны дор
Амин хайртай гол усанд минь ирж
цэнгэсний чинь төлөө
Аугаа их шанаган хорхойнууд минь
Алдрын оргилд та нарыгаа нэг дуулъя

Үзэсгэлэн төгс сарнайг тарьж ургуулдаг
Үнэр ялдам яргуй өөрөө ургадаг
Үүл үүлэн гэвчиг усан болохын шалтаг
Үймэлзэгч энэ орчлонд юуны л учир ирлээ дээ

Чамайг өт хорхой болгосон хувь тавилан
Намайг өвс ногоо болгож өлмийд чинь зулдаг
Намайг өвс ногоо болгосон хувь тавилан
Чамайг өтөг бууц болгож өсгийд минь ивдэг

Чи бидний дээрээс тэнгэр хүртэл нэг янзаар бөхийж
Чимээгүй урсах ус мөрөн минь ав адилхан ундаалдаг
Чиний баяр гуниг миний зүрхэн дундуур урсаж
Чи бидэн зөвхөн сүүдрийн төдийгөөр л ялгагддаг

Миний уйтгарлан суухад чи цэнгэн баясч
Миний уянгалуулан дуулахад чи саваагүйтэн дагадаг
Миний бурханд залбирахад чи гайхаж, аргаа барж
Мянга мянган жил ижийгээ хайрлана гэхэд минь үл итгэдэг

Гомдол цөхрөл баяр гуниг гэж юу байдгийг
Говийн бор толгодод зэрэглээ яаж эрхэлдгийг
Ижий аав хоёрыгоо харуулдан алсын бараа ширтэх
Элэг зүрхнээсээ шаналан эх орноо яаж санадгийг чи мэдэхгүй

Халхын Өндөр гэгээн юуны төлөө шаналж
Хаан ширээ тохойлдон ихсийн дээр залбирсныг
Хатан Мандухай юуны төлөө тэмцэж
Харь түмэн иргэнд мэс хурцалж тэрсэлснийг

Өүлэн ижий, Бөртэ хатан юуны төлөө
Өстний дэргэд үлгэр жаргааж ирснийг
Өөлдийн Галдан бошгот яагаад Ану хатнаа
Өвгөдийн нутагт чулуу дэрлүүлж үлдээснийг

Далайсан сэлмээ буулгалгүй
Дэлхийн талыг эзэлсэн Монголд
Данзанравжаа, Дилав хутагт нь яагаад
Жанч халж болоогүйг

Дасал болсон газар шороо,
Тусгаар тогтнолоо дуулчихаад
Дарьгангын их найрагч Дашбалбар
Даруухнаар яагаад амьд явж болоогүйг

Ялж мандаж үзээгүй
Яг тэрэн шигээ ялагдаж бас үзээгүй
Ядуухан аминчхан чамд
Яаж би учирлах билээ

Онон мөрөн хаашаа урсах нь
Огтхон ч та нарт хамаагүй
Охидоо гоёх гэж нэрийг нь өгдөг монголчууд
Олзлогдож ирсэн харийн хүн
Овъёос тарьж илжиг хөтөлсөн дотор хүн
Одоо энд хэн нь эзэн юм бэ
Огтхон ч та нарт хамаагүй

Айраг исгэх хөрөнгөгүй
Ам тосдох ирэггүй
Айлчиндаа зүслэх унагагүй
Авдрандаа ганц сударгүй

Адуу манаж, унага татаж үзээгүй
Агтны туурайд чулуу бутрахыг хараагүй
Ардын дуу аялж хээр хонож бүр ч бараагүй
Аугаа их шанаган хорхойнууд минь та нарт буруугүй

Шил шаазанхан барьж үзсэнээс
Шир яаж нухдагийг мэдэхгүй
Ший янгуу хэсэхээс өөр
Шимийн архинд халамцаж үзээгүй

Шамбалын дайнд “оройлон” явж
“Шавар хотондоо шавалдан сууж”
Шартаж үзсэнээс шархтаж үзээгүй
Шанаган хорхойнууд минь та нарт буруугүй ээ

Хуврагийн орны тухай
Үлгэрт л гарах болж
Хуучин сүмийн туурь шиг
Энэ сэтгэл эзгүйрч байна

Хувь заяаны төөргийг
Бурханд даатгахаа болиод
Худалдаж энэ хавиараа
Зохицуулдаг болж байна.

Эр самуурч
Охид нөмгөн гүйж
Төр самуурч
Хатад инжгүй буцаж ирж байна
Тэр чамд хамаагүй

Эргүй төрхөм
Эзэнгүй төр
Эмээлгүй морь
Эх оронгүй Монгол үлдэж байна
Энэ та нарт бүр ч хамаагүй

Жаргахдаа хүртэл зовлонгийн үрийг соёолуулдаг
Жараахайн төрөл чамд олдсон нь яамай даа
Захтай дээл, бүс, малгай булаалдаж
Замбуулинд дараа нь харин эр хүн болоорой

Х.Сүглэгмаа «Цаг хугацааны дэргэд» номоос

ОН ЦАГ ИЙМ ГУНИГТАЙ

Анд нөхөр А.Эрдэнэ-Очиртоо зориулав

Олны салхинд туугдаж сэтгэл гундуухан явахад
Олмоо чангалж гарман дээр хүлээсэн их анд минь
Омтгойрон гүйж халгин цалгин дэвэрч урсахад
Ойрхон байж холоос хашсан их эрэг минь

Наран доогуур үүлс алгуурхан нүүж байна
Намар болох нь дээ өвсний чийг холдчихож
Намайг чамайг бүүвэйлсэн хонгор салхин сэвэлзээд
Нас нэмж дээ хол ойрыг бодож сууна

Эр цөөхөн андтайгаа дуулалдан ижилдэж өссөн юм
Эрх байлгүй яах вэ дээ сэтгэлийн үзүүр нялхамсуу
Энэ зуурхан орчлонд дураараа шувуу шиг жиргэсэн юм
Эрт байлгүй яах вэ дээ сэвлэг даахь нь үнэрээрээ

Цаг хугацааны салхи бидний дундуур туучиж
Цахилсан мянган зэрэглээ шиг зүүдэн алсад аваачсан байна
Цамцаа дэрвүүлсэн бага нас бодлын гүнд ирж хуучлаад
Цармын алтан бялзуухай зүс хувиргаж одсон байна

Аж төрөхийн цагаан манан хэн хэнийг минь уусгаж
Аанай л бид хүүхэд шиг шуугилгүй удсан байна
Амтат дарс гэнэн бодлууддаа халамцан
Амьдрал мөнх гэж хүүрнэн суулгүй удсан байна

Сүүлчийн автобус хажуугаар чимээтэйхэн өнгөрөхөд
Шүлэг уншиж инээлдэн алхдаг минь холдсон байна
Сөл өвс ганхсан намрын талд дөрөө харшуулж
Шүүдэрт талаас өвгөдийн газарт очилгүй удсан байна

Орой үдэш хонх дуугарч хэн нэг нь халамцуухан ирж
Орон хотын сонин дэлгэн хөдөөгөө санаашрах минь цөөрсөн байна
Орчлон ийм нам гүм байхад хэзээ бид даслаа
Он цаг ийм гунигтай байхыг хэнээс бид уншлаа

Аав минь үгүй өдрүүдэд дэргэд ирж чи чимээгүйхэн уйлсан
Амьдрал ийм байдаг гэж чийгтэй өвс шаналган өгүүлсэн
Айраг шуугьсан өдрүүдэд дэргэд ирж чи гэгэлзүүлэн дуулсан
Агуу ихийн хорвоогоос андын сэтгэл аргадаж үлдсэн

Зовлон дааж гэлдэрэхэд талыг нь үүрч боссон
Зол баярын дуу аялахад талд нь түрж асгаруулсан
Хүний ертөнцөөс буцахын цагт
Хүүгээ захиж үлдээх ганц анд минь ээ

Намрын талд эр суль өвс гандахад сэтгэл сэмэрнэ
Надаас тийм хол сууж хэдэн оныг үдэх вэ
Хаврын талд эрх хонгор зэрэглээ татахад сэтгэл уясна
Хаалга зөөлөн тогшиж хэдийд чи манайд ирэх вэ.

2010-11-23

ҮДШЭЭР ТУССАН САРНЫ ТУХАЙ

Хүйтэн байнаа энд
Хүмүүсийн дунд жигүүрээ хумиж буугаад
Хүршгүй өндрийн тухай
Шүлэг бичиж сууна би

Үдэш болохоор гэрэлтдэг
Хотын шилэн гудамж
Үзээд сонсоод уйдчихсан
Хуучин дуу надад хэрэггүй

Үүл үүлний хойноос
Хөөцөлдөн оддог
Үлгэрийн тэр салхинд л
Үлээлгэх хэрэгтэй байна

Үнэрийг нь амтыг нь
Тоосыг нь мэдэрдэг
Үзүүргүй талын гүн рүү
Үүл мэт нүүмээр байна

Үдшээр туссан сарны тухай
Үүрийн гэгээнээр бодож суунаа би
Үзэмжит энэ анирыг шүлэг болгоод биччихвэл
Үнэндээ эндээс нисчихнэ л дээ

2009 .11.23

Хамгийн нандин сэтгэлд чинь л...

ХАЙРТАЙ ГЭЖ БИЧЬЕ

Хашгирч дуулж
Хамаагүй чангаар өгүүлж үл зүрхэлнэ
Харц харцны үзүүр дээгүүр
Хамтдаа хөтлөлцөөд гүйж үл зүрхэлнэ
Үүрийн гэгээн туяагаар зүсэлье
Үдшийн гялаан одоор гэрчилье
Үнэрийг минь шингээсэн салхиар илбэе
Үгүйлж мэдэх ганцхан үгийг
Үлдээе чамдаа
Усан дээр бичихээр
Уусчих гээд уяхан юм
Элсэн дээр бичихээр
Элэгдчих гээд эмзэг юм
Хадан дээр сийлэхээр
Халирчих гээд хайлган юм
Хамгийн нандин сэтгэлд чинь л
Хайртай гэж бичье дээ.

***************************************************************************
ЭНХРИЙХЭН

Амьдралын хамгийн гоё нь
хувиршгүй сэтгэл...

Ичимхий бүрэг аашийг минь тайчих
Инээмсэглэл, тийм дотнохон зөөлөн нүд
Итгэл хайр гэрэлтсэн хонгор сэтгэл
Ихэмсэг төрх, ийм дулаахан гар
Илүү надад юу хэрэгтэй, юу хэрэгтэй билээ

Дандаа чамд эрхэлсэн энэ танхилхан өдрүүдийг
Дандаа надад тэмүүлсэн энэ анхилхан сэтгэлийг
Дасан дасан дуулсан хайрын гэгээн учралаа
Далавчтай бол нисчихмээр хачин гэнэн догдлолоо
Дахиад би хаанаас, хаанаас чиг олох билээ

Инээх минь ил, уйлах минь далд орчлон сон
Ирж байгаа даа гэхээс хачин ихээр догдолно
Эрхлэх минь ил, эмтрэх минь далд учрал сан
Энгэрээ тэмтэрч үгүйлэх Энхрийхэн минь ээ
Энэ орчлонгийн хаана нь, хаана нь чиг нуух вэ чамайгаа

«Өдрийн сонин» 2008

Х,Сүглэгмаа

ИЛДЭН УУЛЫН ЦУУРАЙ

Өнөболд ванд өргөх шүлэг

Эрээн бараан шастир түүхэнд
Эрийн сайн нөхөр аж л та
Эн их улсын түүхэнд
Эрхэм сайн баатар аж л та
Эндээс хол домгийн алсад
Эрдэмт сайн ван аж л та
Эгэл хүмүүний ойрын бодолд
Эрх хонгор сэтгэл аж л та

Эрхэт төрийн сүлдэнд
Түүх үнэн сүлэлдэж үлдэв
Ирт сэлмийн дайдад
Түмэн дайсан чинь сөгдөж үлдэв
Эзэнт төрийн түүхэнд
Эрхт алдар чинь түгэж үлдэв
Эрхшээлт цагийн бошигт
Ирүүл сургаас нэхэж үлдэв

Цасны цагаан манан бударч л байдаг алсад
Цагийн алтан харгуй татарч л байдаг алсад
Цааз түүхийн бичигт сураг тавьж эргүүлэв
Цанидын мянган шижим зураг төдий эргэв

Хатан болоод одсон Мандухай гоогийн араас
Хааны ордонд хүргүүлсэн дөрвөн шагай хэнийх вэ
Харьтныг өмнөө сөхрүүлсэн хаад ихсийн ёсонд
Халдаж тамга булаасан дөрөөн чимээ хэнийх вэ

Харьд бэрлээд одсон Мандухай гоогийн араас
Хадганд боогоод хүргүүлсэн дөрвөн үг хэнийх вэ
Хараа алсын бараанд цээж бэтгэрсэн гунигтай ч
Халхын заяанд мөргөсөн хан сэтгэл хэнийх вэ

Халуун залуухан Мандухайн арван зургаан насанд
Хацраа гэрэлтүүлэн нуусан амраг сэтгэл хэнийх вэ
Хатан болсон Мандухай ясаа цайтал тангараглаж
Хаан төрийг харамласан Хасрын удам хэнийх вэ

Булаасан бүхнээ буцаасан та, төрийн тамгыг ч буцаасан
Булт монголын тавиланд хайраа л нууж үлдээсэн
Буцалсан омголон зоригоо бусдын сүрэнд дайж
Бударсан түүхийн хялмаанаас хайраа нууж л үдсэн

Эрхт монголын түүхэнд
Илдэн дархан уулын цуурай болж л та
Эцэг Есүхэйн удамд
Эрдэмт баатар вангийн уухай болж л та
Халх монголын түүхэнд
Хааны алтан дуулганы тал болж л та
Хавт Хасарын удамд
Хатан баатар вангийн уухай болж л та

Хаан Мандуулын төрд
Харц яваагүй ээ та
Хайртай баатар нь байсан юм
Хадаасан уухай нь тэгж үлдсэн юм
Хатан Мандухайн сэтгэлд
Харь үлдээгүй ээ та
Хайртай Илдэн уул нь болсон юм
Хангинасан цуурай нь тэгж хэлсэн юм

2006-03-30

ГУРВАН САЙХАНЫ ЭНГЭРТ НАР
МАНДАХЫГ ҮЗЭЭРЭЙ

Гурван сайхны энгэрт нар мандахыг үзээрэй
Гуниггүй залуу нас эрх хонгор сэтгэл минь ингэж эхэлсэн юм
Гургалдайн дуутай орчлонд зэрэглээ гижигдэн инээхэд
Гурван говийн цэцэг үсийг минь сүлжиж ургасан юм
Гуниггүй залуу нас шиг нар мандахыг үзээрэй

Гурван сайханы энгэрт яргуй нүдлэхийг хараарай
Хацраа хонхойлгоод инээсэн доголон нулимстай хүүгийн
Халтар бариувчны энгэрт зүүгдэж ирсэн жаргал
Хайраар өлгийдөж тэвэрсэн ижий аав хоёрых нь
Хадагтай ерөөлтэй алган дээр дэрвэж ургах нь энэ ээ
Хайраар өлгийдөж тэвэрсэн яргуй нүдлэхийг хараарай

Гурван сайханы оройд одод түгэхийг хараарай
Тоосоор бүтсэн орчлонгийн эхлэл төгсгөл хоёрыг
Тоонотой чагтагатай нь өргөсөн монголын их хойморт
Тойруулга ширмэл ширдгийн тойрч эргэсэн хээ шиг
Тоотой хэдэн насны минь жаргал зовлон тэр ээ
Тоосоор бүтсэн орчлонд одод түгэхийг үзээрэй

Гурван сайханы оройд янгир ишиглэхийг үзээрэй
Улаан цурав амьтныг ертөнцийн шороонд эрхлүүлж
Удаан хүлээсэн орчлон уулын жавартай угтдаг юм
Удган цагаан салхи нь ижийн бүүвэй дуулж
Ухаа ухаа толгод энгэр задгайлан хөлөрдөг юм
Удаан хүлээсэн орчлонд янгир ишиглэхийг үзээрэй

Гурван сайханы өлмийд сар жаргахыг үзээрэй
Гурван галвын дайдад ирээд буцсаны минь тэмдэг
Гуу жалга бүхнээс нь тэнгэрийн сүү асгарсан
Гурван хатан ижий залбирч суугаа нь тэр ээ
Гурван галвын дайдад сар жаргахыг үзээрэй

Гурван сайхны энгэрт нар мандахыг үзээрэй
Гурван сайханы өлмийд сар жаргахыг үзээрэй
Гурван сайханы оройд одод түгэхийг үзээрэй
Гурван галвын дайдад ирж буцахад минь итгээрэй

2006-03-06

Х.Сүглэгмаа

ЭХ ОРОН

Цагаан хоншоорт бүргэд хад өнцөгдөн сууж
Цаг хугацааг гуниглан хүлээх эх орон минь юм
Цантай хүйтэн чулуу хөлийн дор шаргиж
Цаашилж одох их хэнгэргийн дуу эх орон минь юм

Алсаас ирэх морин харгуй, чийг зөөлөн үнэртэх
Адуу тургилан салхин зүг дэргэх эх орон минь юм
Айлын бүсгүй хацраа гэрэлтүүлэн тольдох
Аль багадаа чамтай эрхлэхсэн гэж
Асгаж нэг хурааж нэг шаргиулсан
Алаг мэлхийн шагай эх орон минь юм

Багадаа эрхэлж чулуу чулууг нь түүсэн
Баянсухайн урд дэнж эх орон минь юм
Багалуур бударгана, агь гашуун дундаас
Бажууна, гоёо түүж амтлах эх орон минь юм

Айл саахалтын зуур ботго хариулан гүйж
Агаадаа үнсүүлж дээр өргүүлэх эх орон минь юм
Аараг толгодын дунд зэрэглээ андууран гүйж
Аягын чинээ нуур үзлээ гэж итгэх эх орон минь юм

Сайхан ижийхээ залуу насанд үүрүүлж
Садарсан цагаан аялгууг сүү болгон залгилах эх орон минь юм
Санчиганд нь буурал сууж ус голдоо л өтлөхөд нь
Сар өдрүүдээс урьтаж жаргаана даа гэж бодох эх орон минь юм

Алаг алаг толгодыг зэрэглээнд тэшүүлэн зүүдлэх
Аль багад минь жаргасан үлгэрийн төгсгөл
эх орон минь юм
Амиа хувааж өгөөд оронд нь авсан юм гэх
Атга шороо алтан үндэс эх орон минь юм

Тэнгэр газрын савсалгаар тээр холыг саравчлан
Тэмээтэй хүн овоон дээр зогсох эх орон минь юм
Тэвэр тэвэр уулсыг тэвний сүвэгчээр өндөлзүүлж
Тэрүүхэн зэлний цаанаас нар мандах эх орон минь юм

Үйл заяаны залбиралд энгэр хормой нэгтэй
Үүдэн хоймрын Буриад эх орон минь юм
Үелсэн мянганы түүхэнд хоромсог саадаг нэгтэй
Үзэмчин захчин ойрдууд эх орон минь юм

Салаа замын нүүдэлд жаргал зовлон нэгтэй
Сайхан талын баргууд эх орон минь юм
Салгаад салгаад холдовч сураг алсын бараатай
Сайр Ховгын торгууд эх орон минь юм

Алтай хангайн уулсыг Адраа ятгатай дуулах
Араажуугаа чангалж агаа нүдээ хагас аниад сонсох эх орон минь юм
Алсуур тойрч толгод толгод дамжих усан тэлмэн зэрэглээ
Аргадаж хайрлахдаа нулимсаа залгиж хүлээсэн эх орон минь юм

Намайг ээлжилж үүрсэн Ижий Аав хоёр минь
Над руу урсаж тогтсон эх орон минь юм
Над руу урсаж тогтсон эх орон минь юм
Насаараа миний хайсан шүлгийн гэрэлт мөрүүд
Надаас урсаж асгарсан эх орон минь юм

Өнө мөнхийн хөх мөнхийн тэнгэр дор
Өрлөг түүхт монголын жаргах зовор эх орон минь юм
Өвдгөө шалбалж босохдоо нулимстай амталсан хайр
Өчнөөн зууны хойно ч өөрөөсөө миний олох Эх орон минь юм.

2007-01-06
2007-03-10

Х.Сүглэгмаа

ЦАГ ХУГАЦААГҮЙ ОРЧЛОН

Үүл алгуурхан нүүхийг
Үлээсхийгээд салхи зөөлөн эргэхийг
Тэртээ дээр ганц шувуу нисэхийг
Тээртэй уйтгартай ч юм шиг санагдахыг
Мэдрэхсэн
Амьсгалахдаа
Алхахдаа
Алдлаад зогсохдоо
Мэдрэхсэн
Хаашаа ч явмааргүй, юу ч хиймээргүй
Хажууныхаа овоон дээр ч гармааргүй
Харанхуй болтол гадаа суугаад
Хачин ихээр юунд ч юм бэ
Бодлогошрохсон
Больё гэсэн ч
Болихгүй гэсэн ч
Босон суун
Бодоод л байхсан
Цастай уулс цайвалзан хялмаалахыг
Цаадхан энгэрт нь хэдэн тэмээ
Цаашаа нэг наашаа нэг хараад
Цаг хугацаагүй орчлонд үлдэж болдгийг
Олохсон
Орой ч үгүй
Өглөө ч үгүй
Орчлонг
Олохсон.

2009.12.01

Thursday, 04 November 2010 Улаанбаатар Таймс

Яруу найрагч Х.Сүглэгмаа алдарт Дэмчигийн хийддээ мөргөхөөр явжээ

Монголын яруу найргийн хөгжлийн төлөө энэ биеэ зориулж яваа цөөхөн эмэгтэйн нэг нь яруу найрагч Х.Сүглэгмаа. Жил бүрийн “Болор цом” наадамд оролцож үзэгч түмэндээ уянгалаг сайхан найргаа сонордуулж яваа тэрбээр саяхан нутгийн зүг хөлгийн жолоо залжээ. Найрагт дуртай хүмүүс бол түүнийг говийн ноён

хутагт Данзанравжаагийн нутгийн найрагч гэдгийг мэдэх байх. Мөн Улаанбаатарын их сургуулийн багш гэдгийг нь ч андахгүй биз. Хэл бичгийн ухааны докторын зэрэг хамгаалж хөдөлмөрч сурган хүмүүжүүлэгч гэдгээ багш оюутнуудаа нотлоод авсан тэрбээр жил бүр нутагтаа очиж алдарт Дэмчигийн хийддээ мөргөдөг заншилтай. Монголчуудын хайр хүндлэлийг хүлээж цагтаа Монгол Улсын төрийг хүртэл түшилцэж явсан нэрт найрагч Очирбатын Дашбалбарын шавь энэ бүсгүй Дэмчигийн хийддээ мөргөж бүтэн жилийн энерги авахын сацуу амьд бурхан ижийтэйгээ уулзахаар явж буй нь энэ аж.
******************************************************

“Болор цом-2009” наадамд миний уншсан шүлгүүд

ЧУЛУУН ГЭР

Энгэр газрыг тэгшлэн засч
Эрдэнийн чулуугаар голомтоо тулна
Эрххэн хэдэн дүүгээ дагуулаад
Эвий эвий тоглож өнжинө

Хатан нарны бүслүүр дагуулж
Хаан гэрийнхээ ханыг дугуйлна
Үелээ үелээ толгодоо зүсэлж

Үүдэн хоймроо тэгшхэн голлуулна
Үйл үйлийн шаглааг бодож
Үе завсаргүй цувуулж өрнө
Үүрд амгалангийн бэлгийг бодож
Үүд хаалгаа нээлттэй барина

Зузаан нимгэн хоёр чулуугаар
Зуух тогоогоо эхэлж тулна
Хормойлсон чулуунаасаа тэгшийг нь харж
Хоймрын авдраа дараа нь тавина

Ижил ижилхэн хоёр чулуугаар
Ижий аавынхаа орыг зална
Идээ цагаа арвиныг ерөөж
Илүүхэн өндрөөр нь эрэгнэгээ тулна

Будаа чихэр өнгөөр алаглуулж
Бурхан тахилаа ёсоор өрнө
Бузгай айлын нүнжиг зааж
Буусан гийчинд идээ тавина

Уул уулынхаа чулуунаас түүсэн юм
Улаан голдууг нь үхэр сүрэг гэнэ
Цаад наад голоосоо авсан юм
Цагаан голдууг нь хонин сүрэг гэнэ

Оргил оргилынхоо өндрөөс нь түүсэн юм
Овоо товирууг нь адуун сүрэг гэнэ
Ойр хол говиосоо цуглуулсан юм
Олон тоотойг нь тэмээн сүрэг гэнэ

Зүг зүгийн толгодоос ирсэн юм
Зүс алагийг нь ямаан сүрэг гэнэ
Зүг бүртээ малаа бэлчээнэ
Зүс ижилсүүлж сүргээ багшруулна

Хотгор гүдгэрээ дагуулж
Хороо бууц бүгдийг нь засна
Хормой хормой чулуунаас бүтсэн
Хот айл ингэж босно

Хаан тэнгэрт мөрлүүлж боссон
Тоонотой билээ энэ айл
Хатан дэлхийд шийрлүүлж тулсан
Тотготой билээ энэ айл
Дөрвөн зүг найман зовхист
Ханаа дугуйлсан их Монголын
Дөрөөн чимээтэй уяан дээр нь
Дэлхий ирж амс хийдэг

2009-07-25

ГУЙЛГАЧИН ХҮҮГИЙН ДЭРГЭД УНШИХ ШҮЛЭГ

Алагхан хоёр нүдээрээ гар дагуулж
Арван төгрөг өгөөч гэх юм
Алган дээр чинь гаргаад тавих
Аравт тавт нь алгаа дүү минь
Аялгуут сайхан дууны чинь хариуд
Амьдрал сайхаан гэх итгэлээ өгье

Улаан нүүртэй болгоныг царайчилж
Ундны мөнгө өгөөч гэх юм
Уралдаад уралдаад чам руу сарвайх
Урд хойд нь алгаа дүү минь
Уянгатай сайхан дууны чинь хариуд
Уулын орой харах ухаанаа чамд өгье

Гутамшиг, эр зориг бүгдийг нь бид хулгайд алдсан
Гутрах юу байх вэ миний дүү
Гудамж талбай энэ олны дунд
Гуйх нүүртэй нь харин чи л үлдэж
Бусдын сайн сайхан бүхнийг
Булаагаад хэдийнэ сурчихсан наадуул чинь
Булингарт энэ олны урсгалд
Буян гуйдаг нь чи л үлдэж

Ойворгон дэвэргэн тонуулчдын дунд
Овоо доо миний дүү, чи гуйхын сэтгэлтэй үлдэж
Орчлонд чамаас баян хүнийг
Одоо харин би олохгүй нь байна шүү

Болжморын даль шиг хөөрхөн алган дээр чинь
Борог зүрэгхэн эх орон минь багтдаг юм
Боодолтой чихэр бор таван төгрөг аль нь ч хэрэггүй ээ
Болно доо гэх сэтгэлээ үлдээе, буян хураг ээ
2009-12-03

Х.Сүглэгмаа

ЭХЛЭЛ

Нарны алтан бүслүүр дагаж эргэнэ
Намайг чамайг тэвэрсэн орчлон хөөрхий
Насны алтан саадаг дагаж нумарна
Надаас чамаас уйдах орчлон хөөрхий

Ертөнцийн гурван хигээст бууж мордоно
Ерхөгт талын дээр цас унах, өвс ургах хөөрхий
Ерийн ийм л төрлийг боджээ суугаад
Ембүү цагаан толгодоосоо уйдаж эхэлнэ дээ

Ямархан хонгор сэтгэл уйлна чиг, дуулна чиг
Явуу цагаан сарны нулимс бөмбөрөөд хөөрхий
Яаж би гунигаа цасан доорх гөрөөсний мөр шиг нуух билээ
Ядмагхан ийм л орчлонд ятга шанзныхаа эгшигнээс уйдаж л эхэлнэ дээ

Орой намрын бороо урдуур хойгуур зүсрээд
Очих газрын минь хэвлийд тэнгэрийн амьсгалтай шингэнэ
Орчлон намайг тосч, орчлон намайг дахиад л тосч
Орь залуухан хаврын нулимсан зэрэглээнд эрхлүүлнэ дээ
Эхэлнэ дээ

2009 он

KH.SUGLEGMAA

WINDOW

My room with a single window.
A single window to myself.
Through it, I watch the morning sun and the moon at night,
And notice no-one else.

I come towards you, I stop without a word.
I look at you, I think of you fodly.
I call with all my strength and I weep.
I support you, I encourage others too.
I come towards you, showing off my joy.
Laughing, talking loudly, no need to be embarrassed,
I come towards you spreading out my melancholy.
No need to patch up misplaced words.
No asking forgiveness.
No rebuke that the target is broad.
No challenging, no soothing.
No tearful rejections.

When we pray to heaven at our wits’ end,
We do not join our palms together.
When I am annoyed with you in secret,
I do not cut my hair to win you over.
When you have heard my joy and sadness,
You do not give an answer.
You watch
My strange excitement,
And do not ask me where I’m going.

My room with a single window.
A single window to myself.
Day after day of joy and misery,
Sucking out their ewual shares.

Why have I always struggled towards you?
Why have I always been petulant with you?
Why have I always missed you?
Why have I always encouraged you?
You see now a poet can be loved,
How a poet can be distressed,
How a poet can be desired,
How a poet can be left.

I cannot watch without talking.
You are smiling sweetly.
I can barely think.
How can you find such peace?

My room with a single window.
A single window to myself.
Through it, I watch the morning sun and the moon at night,
And notice no-one else.

Translated by Simon Bekham Smith

ЧУЛУУН ГЭР

Х,Сүглэгмаа

ЧУЛУУН ГЭР

Энгэр газрыг тэгшлэн засч

Эрдэнийн чулуугаар голомтоо тулна
Эрххэн хэдэн дүүгээ дагуулаад
Эвий эвий тоглож өнжинө

Хатан нарны бүслүүр дагуулж
Хаан гэрийнхээ ханыг дугуйлна
Үелээ үелээ толгодоо зүсэлж
Үүдэн хоймроо тэгшхэн голлуулна

Үйл үйлийн шаглааг бодож
Үе завсаргүй цувуулж өрнө
Үүрд амгалангийн бэлгийг бодож
Үүд хаалгаа нээлттэй барина

Зузаан нимгэн хоёр чулуугаар
Зуух тогоогоо эхэлж тулна
Хормойлсон чулуунаасаа тэгшийг нь харж
Хоймрын авдраа дараа нь тавина

Ижил ижилхэн хоёр чулуугаар
Ижий аавынхаа орыг зална
Идээ цагаа арвиныг ерөөж
Илүүхэн өндрөөр нь эрэгнэгээ тулна

Будаа чихэр өнгөөр алаглуулж
Бурхан тахилаа ёсоор өрнө
Бузгай айлын нүнжиг зааж
Буусан гийчинд идээ тавина

Уул уулынхаа чулуунаас түүсэн юм

Улаан голдууг нь үхэр сүрэг гэнэ
Цаад наад голоосоо авсан юм
Цагаан голдууг нь хонин сүрэг гэнэ

Оргил оргилынхоо өндрөөс нь түүсэн юм
Овоо товирууг нь адуун сүрэг гэнэ
Ойр хол говиосоо цуглуулсан юм
Олон тоотойг нь тэмээн сүрэг гэнэ

Зүг зүгийн толгодоос ирсэн юм
Зүс алагийг нь ямаан сүрэг гэнэ
Зүг бүртээ малаа бэлчээнэ

Зүс ижилсүүлж сүргээ багшруулна

Хотгор гүдгэрээ дагуулж

Хороо бууц бүгдийг нь засна
Хормой хормой чулуунаас бүтсэн
Хот айл ингэж босно

Хаан тэнгэрт мөрлүүлж боссон
Тоонотой билээ энэ айл
Хатан дэлхийд шийрлүүлж тулсан
Тотготой билээ энэ айл

Дөрвөн зүг найман зовхист

Ханаа дугуйлсан их Монголын
Дөрөөн чимээтэй уяан дээр нь
Дэлхий ирж амс хийдэг

2009-07-25

ГУЙЛГАЧИН ХҮҮГИЙН ДЭРГЭД УНШИХ ШҮЛЭГ

Х,Сүглэгмаа

ГУЙЛГАЧИН ХҮҮГИЙН ДЭРГЭД УНШИХ ШҮЛЭГ

Арван төгрөг өгөөч гэх юм
Алган дээр чинь гаргаад тавих
Аравт тавт
Алгаа дүү минь
Аялгуут сайхан дууны чинь хариуд
Амьдрал сайхаан гэх итгэлээ өгье

Улаан нүүртэй болгоныг царайчилж
Ундны мөнгө өгөөч гэх юм
Уралдаад чам руу сарвайх
Урд хойд нь алгаа дүү минь
Уянгатай сайхан дууны чинь хариуд
Уулын орой харах ухаанаа чамд өгье

Гутамшиг, эр зориг бүгдийг нь бид хулгайд алдсан
Гутрах юу байх вэ миний дүү
Гудамж талбай энэ олны дунд
Гуйх нүүртэй нь харин чи л үлдэж
Бусдын сайн сайхан бүхнийг
Булаагаад хэдийнэ сурчихсан наадуул чинь
Булингарт энэ олны урсгалд
Буян гуйдаг нь чи л үлдэж

Ойворгон дэвэргэн тонуулчдын дунд
Овоо доо миний дүү, гуйхын сэтгэлтэй үлдэж
Орчлонд чамаас баян хүнийг
Одоо харин би олохгүй нь байна шүү

Болжморын даль шиг хөөрхөн алган дээр чинь
Борог зүрэгхэн эх орон минь багтдаг юм
Боодолтой чихэр бор таван төгрөг аль нь ч хэрэггүй ээ
Болно доо гэх сэтгэлээ үлдээе, буян хураг ээ

2009-12-03

Ая зохиогч нарт

Х.Сүглэгмаа

СЭТГЭЛ

Ая зохиогч нарт

Зүүдний алтан бишгүүр хөглөж өгье
Зүрхэнд ойрхон аялгууг тоглож яваарай
Зүс нийлсэн амраг шувуу зурж өгье
Зүүр түүрхэн бодолдоо нисгэж яваарай

Зүс нийлсэн амраг шувуу зурж өгье
Зүүр түүрхэн бодолдоо нисгэж яваарай

Элсний алтан хээг шаглаж өгье
Элгэнд ойрхон нутгаа санаж яваарай
Эрихэлж хэлхсэн дурсамжаа зүүж өгье
Эвий цагаан сэтгэлдээ ивэлгэж яваарай

Эрихэлж хэлхсэн дурсамжаа зүүж өгье
Эвий цагаан сэтгэлдээ ивэлгэж яваарай

Нарны шаргалхан туяаг хэлхэж өгье
Надад ойрхон ууланд жаргаж байгаарай
Намар хагдардаггүй навчаа зүйж өгье
Нандин хайрын сэтгэлдээ нууж яваарай

Намар хагдардаггүй навчаа зүйж өгье
Нандин хайрын сэтгэлдээ нууж яваарай

2008-12-02

АЛАГ БАЯНГИЙН ТАЛД ХУУЧИЛСАН ШҮЛЭГ

Х. Сүглэгмаа

АЛАГ БАЯНГИЙН ТАЛД ХУУЧИЛСАН ШҮЛЭГ

Агаа ээж бид гурав
Сухай дээр сууж
Алагбаянгийн талыг
Хотолзуулан хуучлав

Балдан гуайх нь энүүхэн хойно Шартдаа
Байхгүй нөгөө муу хөгшин нь мөнхөрсөн
Аюушийнх Ганцсухайд хэдэн гэрээрээ
Ач нар нь сургуульд ороод суман дээр

Бор-Овоод Ёндон гуайх
Ботготой ингэ нь наанаа л харагдана
Улаан Чука шуухинаа хүрлээ л гэсэн
Уулзвал биеийг нь асуугаарай миний хүү

Хүрээгийн дэрсэнд Батмөнхийх суугаа
Хүний өөрийн хэдэн үхэр Цэцэг л усалж байгаа
Хүүхэн ахынх чинь тээр зүүн хэцэд
Хүүхдүүд нь харин тэрүүхэн хавьдаа айл
болцгоосон.

Холбоо шараа унаад миний хүү
Хойд айлуудаар заавал буугаарай
Хотоос ирсэн гээд хүүхэд хөгшцүүл
Хол ойроос харуулдаж байгаа

Баажий ахыг чинь өөд болсноос хойш
Бага хүүгийнх нь бууцан дээрээ л байгаа
Дандарын Банди айлаараа буусан
Даалуу тоглох гээд хааяа ирдэг л юм
Надмидын Хархүүгийнх Ар Цавчиртаа
Найдан нь харин хаа яваа бол?
Наахна нь Хэмгийд Нацагийн их гэр
Нанзад өвгөн гэж байвдаа, тэдний орон суурин

Ухаа загт Дамдинсүрэн ахынх чинь
Уржигдархан хүү нь ирж эргээд явлаа
Урдхан нь Чулуунбат, Амандыхан
Уяа морьд гээд ажил ихтэй л байх

Гарваагийнх Гөөхүүтэйгээ Баянхөөвөрт
Гайгүй сайхан адуутай айл болсон
Агент Хад гуай тэтгэвэртээ суугаад
Арын Улаантолгойд малтайгаа байгаа

Алив миний хүү Энхээгээ дууд
Агаадаа нэг тамхи асаагаад ир гэж хэл
Бидний үеийхэн ч цөөн болж дээ одоо
Бэлчээр, усны хооронд хүүхдүүд л
харагдах юм.

Цэдэндоржийх Сэнжитийн зүүн дээр
Цэндоо эгч нь Гонгоогоо хадамд гаргах гэж байгаа
Маша сумын заан, мань өнөө бага нь начин
боллоо гэнэ
Манай энэ хавийхан ам сайтай л байгаа


Онгоны зүүн дээр Баадгай ахынх чинь
Овоо том болж байгаа, хэдэн хүүхэд нь
Ойрхон тэр хавьд нь Насан-Ишийнх айлаараа
Орж гараад муу хөгшинд нь ханьтай гэж

Хурал цавчирт Хоньхүү ахынх чинь
Хурга ишгэндээ гүйгээд Шонх нь овоо болсон
Тогоогийнх Булагбаяндаа суугаа л байх даа
Тойвтой сураг хэлэхээр хүн ойрд явсангүй

Алсхан л болохоос Өрөлбөд цаг сайн гэнэ
Андгай, Мижээгийхэн тэрээд айлаараа байгаа
Баруухан хойно нь Буландэлгэрийн усанд
Бандимаа ахынх чинь өвөл зунгүй л суудаг юм

Улсын ажил барагдах биш дээ миний хүү
Уул нь хэд хоновол сайн л байна санж
Ижий нь ойр ойрхон яриад л байсан юм

Ирэхийг нь нэг мэдээд л байж дээ

Агаа ээж бид гурав
Сухай дээр сууж
Алагбаянгийн талыг
Хотолзуулан хуучлав

Амьдрал мөнхөд үргэлжлэх
Аргалын утаат говийнхоо
Алсын уул толгодыг
Өндөлзүүлэн хуучлав.

НҮД

Х.Сүглэгмаа
НҮД

Хаалга цонх
Хана туурга
Хаяавч салхивч
Хаа сайгүй нүд
Хачин гунигтай,
Хайрламаар
Хажууд нь очиж учирламаар нүд
Хаа сайгүй нүд

Алгаа хавсарч залбирна, тэр л нүд
Аргаа барж замд одно, тэр л нүд
Ажралгүй амгаланд тэмцэнэ, тэр л нүд
Алимад сэтгэлийн гүнээ, тэр л нүд
Араас минь дагана, урдаас минь тосно
Амраалгүй зовооно
Алга болж эрүүлнэ, тэр нүд
Амирлангуй зөөлөн гуниглана
Аяглаж тэрүүхэндээ зөрүүдлэнэ, тэр нүд

Бороо орно,
Үүл нь үгүй тэр л нүд
Бодлын холд манан татна,
Үнэр нь үгүй, тэр л нүд
Болъё гээд дуулж үзнэ,
Аялгуу нь үгүй, тэр л нүд
Бодол сэтгэл минь холын холд одно,
Мөр нь үгүй, тэр л нүд

Уулзалгүй намайг зовоосных нь төлөө
Уйлуулж үзмээр, нүд
Учрахгүй тавилангаа аргадаж
Удаан хармаар нүд

Хачин гунигтай
Хайрламаар
Хажууд нь очиж учирламаар, нүд
Хараад л баймаар нүд.


2002-12-23.

ЦАГ ХУГАЦААНЫ ДЭРГЭД

Х.Сүглэгмаа

ЦАГ ХУГАЦААНЫ ДЭРГЭД

Аугаа ихийн дундуур хөл нүцгэн туучиж
Аав л ижийнхээ дэргэд алс хөхөмдөгийн тухай бодож сурав би
Амьдрал мөрөн дэргэдүүр минь зовлонгийн чимээтэй урсахад
Аанай л жаргалтайн дэлгэрийг аялж амжив би

Цангасан адуу тургилан нууран зүг дэргэх шиг
Цаг хугацааны дэргэд бүсээ тайлаад амсхийдэг
Цайран цайран бороошоод үүлэн хөшиг нөмрөхөд
Цаадах уулсын хормой дахь өвсний гижигийг мэдэрдэг ээ

Намайг алгандаа бөмбөрүүлсэн ижий орчлонгийн дэргэд
Наран саран хоёрыг атгаж эрхэлдэг би
Намар хаврын тухай үлгэр зөндөөн сонссон ч
Надад ааваас минь хойш зун л болоогүй санагддаг

Аавын минь өвөр шиг энэ дулаахан нутагт
Аугаа ихийн тухай мөрөөдөж сурсан болохоор
Амьдрал гунигтай санагдах энэ цаг хугацааны дэргэд
Аялан дуулж нэг л эвлэхгүй юм шиг санагддаг аа.

2009 он

АЛТАЙ ХАНГАЙН УУЛС

Х.Сүглэгмаа

АЛТАЙ ХАНГАЙН УУЛС

дуучин Адарсүрэнд зориулав

Арван хэдэн насандаа
Миний сонссон хоёрхон дуучин
Адраа, агаа хоёр минь,
Тэгээд Алтай хангайн уулсыг шүү

Их хотын гудманд бүрсгэрхэн царайг нь хараад
Ийм хүн байдаг юмуу гэж тантай би уулзав
Эрт багын дурдатгал сураг алсад одоод
Энэ цагийн бурхад нүүр буруулсан мэт санагдана

Улаан хамбан дээл ноосон хөх малгай
Уранхай муу гутал хуучин баяань хуур
Ус нутгаараа шүтэж ирсэн дуучин минь
Уйтай бүүдгэрхэн харцаа урд минь дэвсэж зогсоно

Архинд орсон гэнээ өнөө муу Адраа
Алив миний хүү таарвал агаадаа нэг хэлээрэй
Арав таван цаас, мал хуй гээд
Амьд хүнд ер юу эс хэрэг болохов
Агаа бид хоёр ингэж ярив
Алтай хангайн уулсыг өмөлзүүлэн гунив

Арай ч үгүй байх аа төрийн концертод ороод
Араажив зурагтаар дуулаад Адраа ах сайн яваа даа
Амьтан хүний хэлэх адилгүй ээ
Арын сайхан хангай түших байлгүй энэ чинь
Арай тайвширч байна,
Агаа нүд нь гэрэлтээд ирэв
Амьдын ганц шүтээн нь гэнэ,
Аргагүй дээ хөөрхий

Намрын сэрүүхэн өглөө хотын давчуу гудманд
Нааш цааш сүлжилдэх өлөн хөх нүднүүдээс
Наана чинь Адраах ах харагдана уу
Надад уулзах хэрэг байна гэж сураглав

Намхан хөх уулс ч өндийж таныг сонссон доо
Намайг ч хэнийг ч ер танихаа байжээ тэр
Насаараа таныг шүтсэн агаа минь өгүүлсэн юм
Надаас та энийг аваад өгөөч гэж сарвайв

Аравхан ширхэг зуут гарт нь чангахан атгуулаад
Агаа минь танд явуулсан юм өвөртөө хий дээ гэв
Агаарын будан хөшилдүүлж ятгатай дуулсан эр хүн дээ
Алтай хангайн уулс нь харж л байгаа байх даа

Арван хэдэн насанд
Миний сонссон хоёрхон дуучин
Адраа, агаа хоёр минь,
Тэгээд Алтай хангайн уулсыг шүү

НҮҮДЭЛ

Х.Сүглэгмаа

НҮҮДЭЛ

Орчлон тэр чигээрээ нүүнэ
Одод сарны тухай анивалзан анивалзан дуулна
Очиж хэзээ ч үзээгүй наран зүг рүү шувууд ниснэ
Ойр байгаа бүхэн холдохын төлөө тэмцэнэ
Орчлон тэр чигээрээ нүүнэ

Уулс байрандаа мянган жил оршихгүй
Ус голдрилоороо мянган жил урсахгүй
Үргэлж тэндээ бадрагч одод гэж байхгүй
Үлгэр жаргахын хооронд л бууриа сэлгэж оддог
Үхэл гэж байхгүй
Дүрсээ солихын л төдий юм
Үнэндээ нүгэл ч гэж байхгүй
Ариусахын л төдий юм

Өнө мөнхийн зовлон, өнө мөнхийн жаргал
гэж байхгүй
Өөр бусдын сэтгэл төдий юм
Өдөр гэж байхгүй, шөнө гэж байхгүй
Өнгө хувирахын л төдий юм

Аав минь ижийтэй байсан
Алга байна, нүүчихэж
Аргадаж бүүвэй дуулдагсан
Алга байна, явчихаж
Айлд минь Ёндон гуай байсан
Алга байна, нүүчихэж
Айлгаж хүүхдүүдэд ярьдаг
Атгаалжингаа дарахаар явчихаж


Ирж байгаа бүхэнд буцахын шалтгаан буй
Ихэмсэг алсын тухай дууг тэд зохиодог
Буцаж байгаа бүхэнд ирэхийн шалтгаан буй
Бударч байхдаа л цасан хайлахын мөрөөсөлд автдаг

Онон Хэрлэн урсаж байна
Орчлон нүүж байгаа нь тэр
Ойроос хол руу тэмүүлж байна
Орчлон оршиж байгаа нь тэр
Ооно эврээ сэрэлзтэл хатирна
Орчлон нүүж байгаа нь тэр
Омголон морьтны уухай татна
Орчлон оршиж байгаа нь тэр

Үүл нүүнэ
Үүл биш, тэнгэр нүүж байгаа нь тэр
Үзэгдэх юм бүхэн нүүнэ
Үл үзэгдэгч бүхэн нүүж байгаа нь тэр
Өвс ургамал гандана
Өвс ургамал биш,
Өвгөрсөн газар шороо нүүж байгаа нь тэр
Өвөл болно, зун болно
Өнгөө сольж орчлон тэр чигээрээ нүүнэ

Орчлон тэр чигээрээ нүүнэ
Одод сарны тухай анивалзан анивалзан дуулна
Очиж хэзээ ч үзээгүй наран зүг рүү шувууд ниснэ
Ойр байгаа бүхэн холдохын төлөө тэмцэнэ
Орчлон тэр чигээрээ нүүнэ

АЛИШЕР НОВАЙТАЙ АМРАГЛАЖ ХОНОЛОО

Х.Сүглэгмаа
АЛИШЕР НОВАЙТАЙ АМРАГЛАЖ ХОНОЛОО
Агаарт цас хялмаалах мөнгөлөгхөн шөнөөр
Арван хоёр сарын сэрүүн тэнгэрийг нөмөрч
Алишер Новайтай амраглаж хонолоо
Аялагхан сэтгэлд нь халууцаж хонолоо

Дарсны сайхан нь аль билээ, алив ууя гэнэ
Далавчны цуцашгүй нь аль билээ, алив нисье гэнэ
Давшгүй бэрх нь аль билээ, алив туулья гэнэ
Даанчиг уянгалаг нь аль билээ, алив дуулья гэнэ

Зовлонгийн цагаан орчлонг ар ардаа нууж
Зоргоороо шүлэг шиг шөнийг хувааж хүлхлээ, бидэн хоёр
Зоосны хоёр тал шиг там диваажинд сэлгүүцэж
Зол баярын замбуулинг хөтлөлцөж туучлаа, бидэн хоёр

Жавартай тэнгэрийн салхийг анзаарсангүй, дулаахан л байж дээ
Жаргаж мандах сарны сэвхийг анзаарсангүй, дурлачихсан л байж дээ
Залбирч нисдэг шувууны далавчийг анзаарсангүй, жаргалтай л байж дээ
Зам замын үзүүр дэх учралаа аргадсангүй, омголон л байж дээ

Үүлтэй тэнгэрийн хаяа ийм холсон билүү
Үргэлжид биенээ мөрөөдөх үйлийг нь яалтай, Новай
Үлэмжийн нартай ертөнц ийм сэрүүхэн билүү
Үсэнд минь хүртэл шингэсэн үнэрийг чинь яалтай, Новай

Агаарт цас хялмаалах мөнгөлөгхөн шөнөөр
Арван хоёр сарын сэрүүн тэнгэрийг нөмөрч
Алишер Новайтай амраглаж хонолоо
Аялагхан сэтгэлд нь халууцаж хонолоо

2003-01-29

ИЖИЙДЭЭ ЭРХЭЛСЭН ШҮЛЭГ

ИЖИЙДЭЭ ЭРХЭЛСЭН ШҮЛЭГ

Замд гарахын өмнө Ээжтýйгээ

Орчлон ертөнцийг улам яруухан дуулнам би
Орсон борооны ус цэцгийн шилбэн дээр
тунаж үлдэхийн цагт
Орчлон ертөнцийг улам ялдамханаар хайрланам би
Орой намрын бороонд цэцгийн шилбэ
жиндэхийн цагт

Орчлон ертөнцөд улам ихээр хоргодном би
Одоо биш ч маргааш үүл хөллөн бороо зүсэрнэ гэхээс Орчлон ертөнцөд улам ихээр шунан дурланам би
Îрох борооны түрүүчээр шүлгээ бичнэ гэхээс

Ижийдээ очоогүй хаврын салхины үзүүр жавартай
Энд удаан суувал цас ханзарахыг мартах нь ээ
Эрх хонгор сэтгэл ижийдээ зүүгдэхгүй удахлаар
Ивэлж байгаа ертөнцөөс сүү залгилж сэрээд байна

Нутгийн тоос үнэртүүлж айлчин гийчин буугаад
Нуугьсан зөөлөн яриагаар орон хотыг сонирхоно
Ижий чинь явууллаа гэж идээ сүү задлаад
Энэ тэрийг түгээх нь улам ихээр уяруулна

Маргааш нутаг явлаа ижийдээ очлоо гэхээр
Маргад цагаан саран дагаж хөөрөөд өрөвдөлтэй
Мартаж санасан сар өдрүүд гэмээ цайруулах гэсэн юм шиг
Манцуйны үнэртэй салхиар даллаж дуудаад уяралтай

Эрдэнийн үрэл шиг замбуулинд амиа хуваасан ижий минь
Ивээлээ ивэлгэн хөхүүлж сүү болгон залгилуулсан юм
Ийм дулаахан өвөрт нь хөлөө дүрж суугаад
Ийм яруухан үгээр шүлэг бичих л уяралтай

Өрөл мөндөр замбуулинг улам яруухан дуулнам би
Өвсний үзүүр бөхөлзөөд молрын салхи үнэртэхийг нь ээ
Өдөр өдрийнх нь амгаланг улам ялдамхнаар угтнам би
Өөрийг минь хүн болгосон ижий аав хоёрыг ээ.

Сарны өлмийд мөргөж улам яруухан дуулнам би
Салхин зүг дэргэх морьд тургилах чимээгий нь ээ
Нарны өлмийд мөргөж улам яруухан дуулнам би
Намайг хүн болгосон өрөл замбуулинг яанам бэ

2006-04-01

ТАЛЫН ХӨХ САЛХИ

Өвгөдийн асаасан галын дэргэд
Өргөж мандаасан зулын дэргэд
Өөрт минь зэхсэн өлгийн дэргэд
Өчнөөн жил хүлээсэн их талын дээр

Ижийтэй минь
Араг түшилцэж
Эцэгтэй минь
Алга дэлгэлцэж

Ирж явна гэж
Тэнгэр мөрлөсөн
Энд унаг гэж
Газар зөөллөсөн

Энэ хөх салхи
Талын хөх салхи

Тайж язгууртан гэлтгүй
Таарч л байсан
Тарвагачин гөрөөчин гэлтгүй
Таньж л байсан

Тамын хаалга эрж газар шагайхад
Татаж босгосон
Тал алдаж ихсийн дэргэд тамшаалахад
Татаж суулгасан

Намайг аргадаж
Нар зөв эргэдэг
Намайг алгадаж
Нар буруу эргэдэг

Энэ хөх салхи
Талын хөх салхи

Алаг баянгийнхаа зүүн сугад
Азай буурлаа хөдөөлүүлчихээд
Дахиж уулзах биш дээ гээд эргэхэд минь
Дагаж нэг их гунигласан

Дах жиндүүлсэн үүрийн жавраар
Давхил сайтай морьдоо сойж
Даваа давааны оройд хатируулаад гарахад
Дагаж нэг их омогшсон

Бүүр түүрхэн сэвэлзэж
Бүүвэй бүүвэй аялдаг
Бүгдийн дээгүүр исгэрч
Бөртэ ихэмсэг аашилдаг
Энэ хөх салхи
Талын хөх салхи

Бурхан Халдууны оройд Тэмүүжин сөгдөж
Бусдын нүднээс нууж тэнгэрт залбирахад
Буруутан нь хэн юм бэ гэж
Догширч хамт байсан

Татаарыг сөнөөж Мэргэдийг мэгдүүлэхэд
Тайчуудыг дагуулж Тангуудыг хамахад
Талыг нь хүртэл дэлхийг эзлэхэд
Тайтгаруулж, аргадаж хамт байсан

Аллах, Буддадаа наминчлаад
Ази тэр чигээрээ сөхөрч байхад
Ахиад дээр нь Европыг дагуулна гэхэд
Аанай л хамт байсан, алгасалгүй харж байсан

Энэ хөх салхи
Талын хөх салхи

Таанын цагаан толгой
Шимээ барж дуусаад
Тааваараа өөрийн зүгт
Одох шиг

Тас харанхуй шөнө
Од харван
Ташуулдан цуу татаж
Тэнгэр эсгэх шиг

Тийм дураараа эрх чөлөөг
Надад авчирч өгөх
Тийм дулаахан эх нутгаас минь
Намайг дагуулж одох

Энэ хөх салхи
Талын хөх салхи

Асгарсан цагаан сарны дор
Алтарсан шар нарны дор
Алсарсан хөх тэнгэрийн дор
Алдалсан хээр талын дээр

Амьд явахад минь
Хамт байж
Алга болоход минь
Хайж үлдэх

Энэ хөх салхи
Талын хөх салхи